SHODMONQUL SALOM she'ri

ОНА ТИЛИМ ФИДОЙИЛАРИГА!

Бир дона уруғдан кўклайди чинор,
Шу битта қуёшдан куч олар фалак.
Миллатнинг ҳам шундай ягонаси бор,
Бу олмос уруғим, тил эрур – бешак!
Шу танҳо олмосим асраб келганлар,
Эй, она тил дея фидо бўлганлар.

Бунда Қошғарийнинг хирмони бордир,
Навоий карвони қиёмат қадар.
Ҳазрат Яссавийнинг ҳикмати ёрдир,
Мавлоно Лутфийни тушунсам агар.
Қўнғироғи вақтни уйғотган жонлар,
Эй, борин шу йўлда фидо этганлар.

Эй, умри достонлар, тоза имонлар,
Уйқусиз тунларда тортилган заҳмат.
Кимдир ёлғон обрў овлаб юрганда,
Сиз “Бобурнома”дан топдингиз роҳат.
Эй, Қодирий, Фитрат, Элбек ўғлонлар,
Ибратдек сув ташиб сувсиз қолганлар!

Юкни нор кўтаргай, йўл оғир мудом,
Қўлёзмага дўниб кетган кафтлари.
Эй, сиз Ғози Юнус, эй, Айюб Ғулом,
Отажон Ҳошимнинг қондир дафтари.
Эй, бел турган зўрлар, кўприк солганлар,
Зоҳирий домладек қатл бўлганлар.

Алибек Рустамий бу ота тилнинг,
Шарафин кўтарди ҳам бўлди шариф.
Эркин Воҳид кезган сўз чаманида,
Булбулга айланди Абдулла Ориф.
Мисқоллаб терганлар, қоплаб берганлар,
Даргоҳга қуёшдай порлаб борганлар.

Алладай, дуодай, йўқловдай қутлуғ,
Она тил! Баҳрингда кичик ғаввосман.
Қипчоқ, ўғуз, қарлуқ садоларингга
Тақлид қилиб юрган ожиз бир сасман.
Асл фидоларинг бордир, бўлганлар,
Бу зотлар ҳар бири ойдай тўлганлар.
Табаррук ғазнамни асраб келганлар!

Шодмонқул САЛОМ
@Shodmonqul_SALOM

БОЛАЛИК

Болаликнинг осмонларида
Булутларнинг ниятлари пок.
Бу йилларнинг зиндонларида
Не туйғулар бўлмади ҳалок.

Болаликда баҳор бўларди
Ёмғирлари, қўзичоқлари.
Ойсанамга хўп ярашарди
Ўт-ўланли тақинчоқлари.

Қўйдай ўтлаб юрар туманлар,
Шитирлайди яшил-оқ ҳаво.
Чақмоқ эмас кўкни ёритган
Гулхан ёқиб исинар Худо.

Гумбурлайди самонинг сатҳи,
Қарсиллайди юрак — чилторим.
Зўр қурилиш бўляпти кўкда,
Уй бошлабди Парвардигорим.

Болаликда тутганим олтин,
Зумрад эди, жавоҳир эди.
Эй жўралар, ҳеч кимман ҳозир,
Болалигим зўр шоир эди.

Дунё чети — қирда, отам тик,
Хирмон ташлар донни саралаб.
Тақдир сопи зувиллатганча,
Чиллак кетди йиллар оралаб.

Мен абадий ўн ёшдадирман,
Қирга чиқиб тушолмай қолдим.
Болаликдан сўрамай кетиб,
Ана шундай таасурот олдим.
Болаликда осмон бор эди.

Шодмонқул САЛОМ
@Shodmonqul_SALOM

“ДУНЁДАГИ ЭНГ КАМБАҒАЛ ПРЕЗИДЕНТ”
2026 йил март ойида “дунёнинг энг камбағал президенти” деб аталган инсон вафот этди. Уругвайнинг собиқ раҳбари Хосе Мухика 89 ёшида  оламдан кўз юмди.
Унинг сиёсий шогирди, амалдаги президент Яманду Орси шундай деб ёзди:
«Бизга кўрсатган ибратинг ва ўз халқингга бўлган чуқур муҳаббатинг учун сенга раҳмат!»
Мухикани тўрт марта ҳибсга олишган. У икки марта қамоқхонадан қочишга муваффақ бўлган. У умуман олганда, қарийб ўн беш йилни панжара ортида ўтказган, шундан ўн бир йилини якка кишилик камерада ўтаган.
1985 йилда, Уругвайда демократия қайта тикланганидан сўнг, у озодликка чиқди. Кейинчалик Мухика озодликка чиққан куни президент бўлган кунидан ҳам бахтлироқ бўлганини айтган.
Қамоқхонадан у бутунлай бошқа инсон бўлиб чиқди. У қалбида нафрат ва кек сақламади ва шунинг баробарида шахс сифатида синмади ҳам. Аксинча, ҳайратланарли даражада хотиржам инсонга айланди.
У Монтевидео шаҳрининг чеккасидаги кичик фермага жойлашди. У ерда у ўзининг умр йўлдоши Лусия Тополански билан бирга яшай бошлади.
Мухика аввал депутат, кейин сенатор, сўнг қишлоқ хўжалиги вазири бўлди.
Мухика 2010 йилда, 74 ёшида Уругвай президенти этиб сайланди.
Ундан кейин содир бўлган воқеалар Лотин Америкаси президентлари ўзларини қандай тутишлари кераклиги ҳақидаги одатий тасаввурларга мутлақо мос келмасди.
Мухика президент саройига кўчиб ўтишдан бош тортди. У фермада яшашни давом эттирди. Ишга 1987 йилда ишлаб чиқарилган ўзининг «Фольксваген Жук» автомобилида қатнарди. Қўриқчилар сонини эса энг кам даражагача қисқартирди. Президентлик маошининг 90 фоизини ижтимоий дастурлар ва хайрия ишларига йўналтирарди.
Унинг ўзига ойига тахминан минг доллар қоларди. Бу эса Уругвайдаги ўртача фуқаро оладиган маошга деярли тенг эди.
Журналистлар уни «дунёнинг энг камбағал президенти» деб аташганда, у бунга эътироз билдириб, шундай деган:
«Камбағал — кам нарсага эга бўлган одам эмас. Камбағал —  бойиб кетсада, очкўзлик билан янада кўпроқ бой бўлишни  хоҳлайдиган одамдир. Мен камбағал эмасман. Менда ўзимга керак бўлган ҳамма нарса бор».
Бироқ унинг содда ва камтарона ҳаёт тарзи шунчаки кўз-кўз қилиш учун қилинган ҳаракат эмас эди. Унинг ортида ҳақиқий амалий ишлар турган эди.
Президентликнинг беш йили давомида мамлакат иқтисодиёти йилига ўртача 5,5 фоизга ўсди.
Қашшоқлик даражаси 40 фоиздан 12 фоизгача пасайди. Жаҳон банки маълумотларига кўра, бу мамлакат тарихидаги энг яхши кўрсаткич эди. Ишсизлик рекорд даражадаги энг паст кўрсаткичга тушди, иш ҳақи ошди, бойлар билан камбағаллар ўртасидаги тафовут эса Жанубий Америкадаги энг паст даражалардан биригача қисқарди.
Жалолиддин Сафоев таржимаси
Телеграм каналимизни кузатиб боринг
https://t.me/Safoyev_Fikri

“ЎЗБЕКЛАР ҲАЛОЛ ВА ВИЖДОНЛИ ХАЛҚ”
...Ўзбекистондаги энг “ёғли жойлар” КГБ раиси Мелкумов миллатдошлари назоратига ўта бошлайди. Бу ҳам етмагандек, у очиқчасига Прокуратура ва Ички ишлар вазирлиги ваколат доирасидаги ишларга аралаша бошлайди. Тинимсиз Москвага Рашидов устидан чақувлар йўллашни йўлга қўяди. Шу билан бирга кези келганда Рашидовга “садоқати”ни изҳор этишдан тинмайди. 1982 йил ноябрь ойида собиқ иттифоқда раҳбарият ўзгариб Брежнев ўрнига Андропов тахтга келаганида Мелкумов энди очиқчасига ҳужумга ўтади. Рашидов ўз қўли билан кўрнамак ва хоинни парвариш қилганлигини 1983 йилнинг бошида англаб етади. У ташаббусни қўлга олиб, воқеалар ўзанини ўзгартиришга уриниб кўради. Аммо, Мелкумов аллақачон Андропов билан тўғридан-тўғри алоқа ўрнатишга эришганди. Буни ҳатто, ўзи тан олиб интервью берганлиги ҳозир ҳам “Ютуб” каналида турибди.
Шароф Рашидов Мелкумов масаласида адашганлигини ўзи ҳам тан олади.  “1983 йилнинг ёзида янги ишим юзасидан мени Германиядан Москвага чақириб олишди, - деб ёзади ўз хотираларида собиқ раис  Эдуард Нордман. - Айни шу кунларда Тошкентдан хизмат сафаридан қайтган СССР КГБси раиси ўринбосари генерал-полковник Г.Е Агеев сафар таассуротлари билан ўртоқлашди: “Рашидов менга нима деганини биласанми? Эдуардни республика КГБ раислигидан бўшатиб жуда катта хатога йўл қўйган эканман”. Ўйлашимча, мабодо мен Ўзбекистон КГБси раиси лавозимида қолганимда эди, Гдлян-Ивановнинг қонунбузарликларга йўл қўйиб Ўзбекистонда қутуришига ҳеч қачон йўл қўймаслигимни у тушуниб етганди. Ҳақиқатан ҳам бунга йўл қўймасдим. Мендан кўпинча Рашидов мафия сардори эдими, ҳақиқатан ҳам порахўр эдими, деб сўрашади. Комил ишонч билан: “йўқ”,-деб жавоб бераман! У гонорарлари ҳисобидан тўлиқ таъминотга эга инсон эди. Унинг пок ва ҳалол одам эканлигига ишонганман ва ҳануз ишонаман!
1978 йил адолатсиз равишда ишдан олинганлигим учун хафа бўлганмидим? Эҳтимол, ҳар қандай ақли расо одам каби менда ҳам бироз хафагарчилик бўлгандир. Аммо ўзбек халқидан ҳеч қачон хафа бўлмаганман. Мен вазиятни соғлом ақл-идрок билан таҳлил қилиб, масаланинг моҳиятини тушуниб етгандим: Ўзбекистонда мени ўзбеклар эмас, бошқалар сотганди. (У ишдан олиниш воқеасини таҳлил қилиб энг яқин ўринбосари унга туҳмат уюштириб сотганлигини айтиб ўтган. Ўшанда унинг биринчи ўринбосари Левон Мелкумов бўлган. Таржимон) Ўзбеклар бошқа халқларга қараганда ҳалол ва виждонли эди”. (Эдуард Нордман. “Штрихи к портретам: генерал КГБ рассказывает” китобидан) .
Жалолиддин Сафоев, “ШАРОФ РАШИДОВ. Сиз билмаган 11 ҳақиқат” китобимдан.

Телеграм каналимизни кузатиб боринг
https://t.me/Safoyev_Fikri

Мусаввир Мақсуд Холовга!

***
Бир карвон келяпти Дашти Қипчоқдан,
Бўйнида қўнғироқ — менинг тилимдир.
Унга эргашмагил савдойи шамол,
У менинг кечмишим — ўтган йўлимдир.

Бир карвон келмоқда Дашти Қипчоқдан,
Тарих — ёлғонлардан зериккан Илоҳ.
Уни тавоф этиб, бир рост айтайин,
Менга юрак беринг, Шайбоний бобо.

Бир карвон келяпти Дашти Қипчоқдан,
Норларга ортилган динлар, имонлар.
Икки алп дарёни мешларга жойлаб,
Оқинларда оқиб келар достонлар.

Ёлғон урҳо-урга менда лузум йўқ,
Хино-ла чизилмас харита Ватан.
Бобур қаламидай одил лаҳзалар,
Менга Ватанимни қайтариб берган.

Бир карвон келяпти Дашти Қипчоқдан,
Энасой ёд билар аллаларини.
Тарихни чақирманг, тарихга боринг,
Зиёрат этгайсиз қалъаларини.

Мен бир айтгувчиман, созимни чалдим,
Бунга Қошғарийнинг изоҳи керак.
Оқ байроқ кўтарган асрлар билан,
Қанот қоқолмайди мендаги тилак.

Бул туркий арк узра ўзбакий сўзим:
Шумердан мактуб бор — авлодлар очсин!
Шоир юрагини ўртага қўйди,
Юраги йўқ навкар йўлимдан қочсин.

2007 йил

Шодмонқул САЛОМ

***
Нима қилай? Йиққан доним тўкилишга мойил бўлса,
На қилайким, боққан Алпим йиқилишга мойил бўлса,
Тушунмайсиз, билмагайсиз, асли парво ҳам қилмайсиз,
Авлодларим туғдириш ва туғилишга мойил бўлса.

Ўзим билдим, ўзим куйдим, кўриб туриб тушга йўйдим,
Дийдорини қумсагандим, кўрдим сездим, бездим, тўйдим,
Қўлларимда катта қилдим, оч тупроққа ўзим қўйдим,
Нетай, болам лой маъбудга сиғинишга мойил бўлса.

Нима қилай? Далаларим, деҳқонларим, хирмонларим,
Ёғолмасдан ўтаётган булутларим – армонларим,
Гумонларим, фармонларим, андармон-у дармонларим,
Бошим силаб, сўнг кўнглимни синдиришга мойил бўса.

Ниятларинг – амалингдир, амалларинг – подшоҳингдир,
Кўнгил деган подшоҳ билан иноқ бўлмоқ паноҳингдир,
Босмас изинг, айтмас сўзинг гувоҳингдир, гуноҳингдир,
Ва тегрангда аҳли гумон кўндиришга мойил бўлса.

Кошки дейман, менинг болам оғринишга мойил бўлса,
Бир оғригач, дили қонаб уйғонишга мойил бўлса,
Ўз-ўзига ўт қўйишга – бир ёнишга мойил бўлса,
Ўлмай туриб ўлган болам тирилишга мойил бўлса.

Нима қилай...

Шодмонқул САЛОМ

*

ЎЗБЕКИСТОН

Оппоқ қайинларга бўлдим ошино,
Сайр этдим мен баҳри муҳит сафарин.
Менинг шеърларимда товланди ҳатто
Беқарор Африка саванналари.

Саҳрои Кабирда ёзсам кўнглимни,
Руҳимда чинордай турдинг кўкариб.
Ғафур Ғулом бўлиб нечун мен сени
Бир умр бошимда юрдим кўтариб?

На Зардушт қолдию на оташ, на бут,
Тарихлар жангида қолдинг бут ўзинг.
Бағрингда – эътиқод, ор, номус, субут,
Мангу яшмоққа лойиқ юрт – ўзинг,

Ернинг ҳар бурчида одамлар гоҳо
Менга ўз тилимда сўйлар, гумон йўқ:
Ўзбек кўп бутун Ер юзида, аммо
Оламда бошқа ҳеч Ўзбекистон йўқ!

1978 (2011)

Мирзо Кенжабек


https://t.me/m_kenjabek| https://t.me/xojagon_uz
•┈┈• ❀ 🌷☘️🌷 ❀ •┈┈•