Homidjon Ishmatbekov

Шоир айтади:
«Агар бир қавм (жамоат) ичида бўлсанг, уларнинг энг яхшилари билан ҳамроҳ бўл,
Ёмонларига ҳамроҳ бўлмагин, акс ҳолда ёмонлар билан бирга ҳалок бўласан...»

Бирга ўтирадиган ҳамроҳларингизни танлаётганингизда, сиз шунчаки инсонларни эмас, балки уларнинг фикрлари, ахлоқлари ва ҳаётга бўлган қарашларидан бир бўлакни танлайсиз.
Чунки инсон атрофидагилардан ўзи ўйлаганидан ҳам кўпроқ таъсирланади. Вақт ўтиши билан илгари сиз қабул қилмаган (рад этган) нарсалар, шунчаки уларни кўришга кўникиб қолганингиз сабабли оддий ҳолга айланиб қолиши мумкин.
Шунинг учун ҳамроҳларингизни синчковлик билан танланг, чунки баъзи одамлар сизни ўзингиз сезмаган ҳолда юқорига кўтарадилар, баъзилари эса сизни ўзингиз асло бўлишни хоҳламаган қиёфага қараб тортиб кетадилар.

https://t.me/tuhur

«فَوَرَبِّكَ لَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ٩٢ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ ٩٣»
«Раббингга қасамки, Албатта, уларнинг ҳаммасидан қилган амаллари ҳақида сўраймиз!» (Ҳижр сураси 92-93-оятлар)

Агар ушбу оятнинг маъноси қалбда мустаҳкам ўрнашганида эди, бандани кўплаб камчиликлар ва гуноҳлардан тўсиб қолган бўларди. Чунки гап фақат кунларнинг ўтиши ва тугашида эмас, балки ўтаётган ҳар бир кун бизни Аллоҳнинг ҳузуридаги буюк сўроқ-саволга яқинлаштираётганидадир.
Биз амалларимиз, сўзларимиз, умримизни нимага сарфлаганимиз ва қўлимиздаги неъматлардан қандай фойдаланганимиз ҳақида сўраламиз.
Оқил инсон ушбу сўроқ-саволни қалбида доимо ёдда тутадиган, ҳисоб-китоб қилинишидан олдин ўз-ўзини ҳисоб-китоб қиладиган ҳамда фақат солиҳ амалларгина наф берадиган Кун келишидан олдин имкон қадар аҳволини ўнглайдиган кишидир.
Шундай экан, Аллоҳнинг сатри (гуноҳларингни беркитиб тургани)га ва узун орзу-ҳавасларга алданиб қолма! Зеро, Аллоҳнинг ҳузурида туриш ҳақдир, сўроқ-савол муқаррардир. Ушбу Кунга вақтида тайёргарлик кўриб, Парвардигорини рози қилган кишига тубо (жаннат) бўлсин!

https://t.me/tuhur

«Албатта, мукофот (ва ажр)ларингизни Қиёмат кунида тўлиқ оласиз.» (Оли Имрон сурасидан оят)

Бу дунё — мукаммаллик маскани эмас, камчиликлар ва нуқсонлар диёридир. Сиз унда йўл босиб, мақсадга етмай қолишингиз мумкин, аммо ажр-мукофот натижага эмас, балким ҳаракатга берилади!
Баъзан яхшилик уруғини сочасиз-у, лекин мевасини кўрмайсиз. Аммо сизнинг бу экин экишингиз — ҳеч ким кўрмаган бўлса ҳам — ибодатдир.
Тож кийишга ва эътирофга лойиқ бўлганларнинг ҳаммаси ҳам шоҳсупага кўтарилавермайди. Осмонда танилганларнинг ҳаммаси ҳам ерда машҳур бўлавермайди. Жаннатга кирадиганларнинг ҳаммасининг ҳам жанозасида оломон гавжум бўлиши шарт эмас!
Орден-медаллар берилмаган қаҳрамонликлар бор...
Ортидан қарсаклар чалинмаган ғалабалар бор...
Улуғлиги яширин ва ошкор эмаслигида бўлган ибодатлар бор...
Дунёда баъзи нарсалардан қуруқ қолганда тасалли берадиган бир нарса бор!
У ҳам бўлса — Роббингизнинг Охиратдаги эвази ва мукофотидир.

https://t.me/tuhur

«Биз билар эдигу амал қилмас эдик»

Имом Ибн ал-Қаййим раҳимаҳуллоҳ айтадилар:
«Бир қизaлоқ ўлат (вабо) касаллигидан вафот этди. Отаси уни тушида кўриб:
— Қизим, менга охират ҳақида хабар бер, — деди.
Қиз:
— Биз улуғ бир ишга дуч келдик. Биз билар эдигу амал қилмас эдик... Валлоҳи, саҳифамдаги битта тасбеҳ ёки битта ракат намоз менга дунё ва ундаги нарсалардан кўра севимлироқдир, — деди».

Қизaлоқ жуда улуғ бир гапни айтди: «Биз билар эдигу амал қилмас эдик».

Биз билар эдик: «Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи»ни юз марта айтсак, гарчанд гуноҳларимиз денгиз кўпикларидек кўп бўлсада, кечирилишини. Шунга қарамай, кунлар ва тунлар ўтсада, буни айтмаймиз!!
Биз билар эдик: Зуҳо (чошгоҳ) намозининг икки ракати 360 та садақанинг ўрнини босишини. Лекин қанча кунлар ўтсада, уни ўқимаймиз!!
Биз билар эдик: Ким Аллоҳ йўлида бир кун нафл рўза тутса, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан етмиш йиллик масофага узоқлаштиришини. Лекин рўза тутмаймиз!!
Биз билар эдик: Ким бир беморни зиёрат қилса, унинг ортидан етмиш минг фаришта эргашиб, Аллоҳдан унинг мағфират қилинишини сўрашини. Лекин буни жуда камдан-кам ҳолатларда қиламиз!!
Биз билар эдик: Ким жаноза намозини ўқиб, то дафн этилгунча унга эргашса, унга икки қийрот ажр борлигини (қийрот Уҳуд тоғидай келишини). Лекин буни ҳам камдан-кам бажарамиз!!
Биз билар эдик: Ким Аллоҳ учун, ҳатто қушнинг уясидек бўлса ҳам, бир масжид қурса, Аллоҳ унга жаннатда бир қаср қуришини. Лекин масжидларнинг бирортасини қурилишига ўз ҳиссамизни қўшмаймиз!!
Биз билар эдик: Бева аёл ва етим болаларга ғамхўрлик қилган Аллоҳ йўлида мужоҳид кабидир, кундузи оғиз очмай рўза тутувчи ва кечаси ухламасдан намоз ўқувчи каби эканини. Лекин улардан бирортасини қилмаймиз!!
Биз билар эдик: Қуръондан битта ҳарф ўқиган кишига ўнта савоб борлигини. Лекин Қуръон ўқишга эътибор қаратмаймиз!!
Биз билар эдик: Мабрур ҳажнинг мукофоти жаннат эканини ва ҳожи онаси туққан кунидек (гуноҳлардан покланган ҳолда, оппоқ саҳифа билан) қайтишини. Лекин ҳажга қурбимиз ета туриб, уни бажаришга интилмаймиз!!
Биз билар эдик: Мўминнинг шарафи кечаси қоим бўлиши (таҳажжуд намози) эканини, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобаи киромлар ризқ топиш йўлидаги машғулотлари ҳамда Аллоҳнинг динини ёйиш йўлидаги жиҳодларига қарамай, бутун умрлари давомида кечаси намоз ўқишни тарк этмаганларини. Биз эса буни қўлдан бой бердик!!
Биз билар эдик: Соат (Қиёмат) келиши шубҳасиз эканини ва Аллоҳ қабрлардагиларни тирилтиришини. Лекин бунга тайёргарлик кўрмадик!!
Биз маййитларни дафн этиб, уларга жаноза ўқирдик, лекин ўлим билан учрашишга гўё бу бизга алоқадор эмасдек асло тайёргарлик кўрмадик!!
Ҳар бир олаётган нафасимиз бизни муқаррар ажалга яқинлаштириб боришини билсак-да, ҳануз ўйин-кулги қилиб, умримизни совурмоқдамиз!!

Аллоҳ таоло айтади:
«У куни киши ўз акасидан, онасидан ва отасидан, хотини ва болаларидан қочгай. Улардан ҳар бир кишининг ўша куни ўзига етарли ташвиши бордир» (Абаса сураси, 34–37-оятлар).

https://t.me/tuhur

«(Мусо) айтди: "Йўқ! Мутлақо ундай эмас! Раббим, албатта, мен билан биргадир, У менга тўғри йўлни кўрсатажак"» (Шуаро сураси, 62-оят)

Мусо алайҳиссалом бу сўзни орқаларидан Фиръавн 1 миллиону 600 минг кишилик қўшини билан таъқиб қилиб келаётган бир вақтда айтган эдилар!
Ибн Касир «Қисас ал-анбиё» (Пайғамбарлар тарихи) китобида шундай дейди:
«Аллоҳга қасамки, улардан биронтаси ҳам омон қолмади!»
Аллоҳ ким билан бирга бўлса, у яна нимадан қўрқсин ва хавотирга тушсин?
Аллоҳга чин дилдан ишонган инсоннинг қалбига умидсизлик қандай қилиб йўл топсин?
Аллоҳга таваккул қилган киши қандай қилиб ташвишга тушсин?
Ҳар доим Аллоҳга бўлган мустаҳкам ишонч ва яқин билан яшанг ва хушхабар кутинг!

https://t.me/tuhur

«Ҳеч қачон ўлмайдиган Барҳаёт Зотга таваккул қилинг» (Фурқон сураси, 58-оят)

Иброҳим ибн Адҳам ҳамроҳи билан сафарга чиқди. Йўлда уларни шунчалик кучли очлик тутдики, ҳатто ҳалок бўлиш даражасига етишди. Сўнг бир эски хонадонни топиб, унга киришди. Уй эгаси икковларига таом келтирди. Еб бўлишгач, уй эгаси:
— «Сизлар қаердансизлар?» деб сўради.
Иброҳим:
— «Биз Аллоҳга таваккул қилган қавммиз», деди.
Шунда уй эгаси деди:
— «Агар Аллоҳга ҳақиқий таваккул қилганингизда эди, У Зот сизлар қаерда бўлманг Ўзи таомни ҳузурингизга етказган бўларди!»
Иброҳим йиғлаб юборди ва: «Бу киши рост айтди, ундан ҳақиқий таваккулни ўргандик», деди.

https://t.me/tuhur

Қайс ибн Саъд ибн Убода розияллоҳу анҳу

Саҳобий Қайс ибн Саъд ибн Убода розияллоҳу анҳу одамларга қарз берар эди. Кунлардан бир куни у киши хасталаниб қолди ва:
«Нимага одамлар мени зиёрат қилмаяптилар?» — деб сўради.
У кишига: «Улар сизнинг олдингиздаги қарзларидан уялишмоқда», — дейилди.
Шунда у киши:
«Мени зиёратчилардан тўсадиган бойликни Аллоҳ хор қилсин!» — деди.
Сўнг жарчига:
«Кимнинг Қайсдан қарзи бўлса, у кечирилди (озоддир)!» — деб жар солишни буюрди.
Кечга бориб, зиёратчиларнинг кўплигидан уйининг остонаси синди!

(Ибн Касир, «Ал-Бидоя ван-ниҳоя»)

https://t.me/tuhur

«Мусо алайҳиссалом жуда ҳаёли киши эди. Ҳаёсининг кучлилигидан танасининг бирор жойини кўрсатмай ёпиниб юрар эди. Бани Исроил қавмидан баъзилари унга азият етказиб: "Унинг бунчалик ўраниб юришининг боиси танасидаги бирор айбдир — ё пес (оқ доғ) касали, ё чурра ёки бирор бошқа хасталиги бор", дейишарди.
Аллоҳ таоло Мусони улар айтган гаплардан поклашни ирода қилди. Бир куни Мусо холи қолиб, кийимларини бир тошнинг устига қўйди-да, ғусл қилди. Ғуслдан фориғ бўлиб, кийимларини олиш учун келаётганида, тош унинг кийимларини олиб қоча бошлади. Мусо ҳассасини олиб, тошнинг ортидан югурди ва: "Кийимим, эй тош! Кийимим, эй тош!", дер эди. Ниҳоят, Бани Исроилнинг бир жамоаси олдига бориб тўхтади. Улар Мусони яланғоч ҳолда, Аллоҳ яратган энг гўзал суратда кўришди ва улар айтган айблардан пок эканига ишонч ҳосил қилишди.
Сўнг Мусо кийимини олиб кийди ва ҳассаси билан тошни ура кетди. Аллоҳга қасамки, ўша уришидан тошда учта, тўртта ёки бешта из (тамға) қолди.
Аллоҳ таолонинг ушбу ояти шу ҳақда нозил бўлди: «Эй имон келтирганлар! Мусога азият берган кимсаларга ўхшамангиз! Энди Аллоҳ уни улар айтган нарсалардан поклади. У Аллоҳ ҳузурида обрўли (эътиборли) кишидир» (Аҳзоб сураси, 69-оят)».

https://t.me/tuhur

Шайх Шаъровий раҳимаҳуллоҳ ҳикматларидан:

«Агар бир инсон сизга ёмонлик қилаётганини кўрсангиз, хафа бўлманг. Чунки у ўз яхшиликларидан сизга бераётган бўлиши мумкин.»
«Инсонларнинг гина-кудуратларидан хавотир олманг. Чунки улар қила оладиган энг охирги нарса — Аллоҳнинг иродасини амалга оширишдир, холос.»
«Аллоҳ қалбингиздагини билиб турар экан, одамларнинг сиз ҳақингизда айтаётган гаплари сизни ташвишга солмасин.»
«Ҳар ким бир нарсага фақат ўзига кўринган томонига қараб баҳо беради. Қалбларда яширинган нарсаларни эса фақат Аллоҳ билади.»
«Агар Аллоҳнинг ҳузуридаги мақомингизни билмоқчи бўлсангиз, У сизни қандай мақомга қўйганига қаранг.»
«Тоат-ибодат машаққатли вақтда бажарилсагина, ҳақиқий тоат бўлади.»

https://t.me/tuhur

Яҳё ибн Холид ал-Бармакий Ҳорун ар-Рашиднинг вазири эди. У Суфён ибн Уяйнага ҳар ой минг дирҳам бериб турар, токи камбағаллиги уни одамлар орасида суннат ва фиқҳни ёйишдан чалғитмасин.
Суфён саждасида Яҳёнинг ҳақига дуо қилиб шундай дер эди:
«Аллоҳим, Яҳё менинг дунёим қайғусини аритди, Сен ҳам унинг охират қайғусини аритгин!»
Яҳё вафот этгач, дўстларидан бири уни тушида кўрди ва ундан:
«Аллоҳ сенга қандай муомала қилди?» — деб сўради.
У: «Суфённинг дуоси сабабли мени мағфират қилди!» — деб жавоб берди.

Сизнинг ҳам нажотингиз бирор кимсанинг дуоси сабабли бўлиши мумкин:
Кўнглини кўтарганингиз бир инсоннинг дуоси, сиз артган бир қатра ёш, аритган бир ташвиш ёки енгиллатган бир ғам-ғусса сабабли...
Эҳтимол, Жаннат сиз ҳар ой бир хастага олиб берадиган дори қутисидадир, ёки етимларга ажратадиган маълум бир маблағдадир...

https://t.me/tuhur

Қалбларнинг бузилиши

Ҳасан Басрий роҳимаҳуллоҳдан ривоят қилинади, у киши айтдилар:
«Албатта, қалбларнинг бузилиши олти нарсадандир:
Тавбадан умидвор бўлиб, гуноҳ қилаверадилар;
Илм ўрганадилар-у, лекин унга амал қилмайдилар;
Амал қилганларида эса ихлос қилмайдилар;
Аллоҳнинг ризқини ейдилар-у, лекин шукр қилмайдилар;
Аллоҳнинг тақсимотига рози бўлмайдилар;
Ўликларини кўмадилар-у, аммо ундан ибрат олмайдилар».

«Насоиҳул-ибод»

https://t.me/tuhur

﴿حَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ﴾


Умр ғафлати (комаси)

Ниҳоят, улардан бирига ўлим келган кезда: «Эй Раббим, мени (дунёга) қайтаринглар!», деб қолур.
Нима учун гўё абадийлик билан шартнома тузгандек яшаябсиз? Тавбангизни, орзуларингизни ва узрларингизни номаълум «эртага» сурасиз? «Вақт занжири»да бу — «абадийлик ваҳми»нинг айнан ўзидир!
Сиз кунларингизни бекорчилик (телефон титкилаш), кўп ухлаш ва ҳоказолар билан ўтказябсиз, умр захирангиз ҳеч камаймайди ва «ҳақиқий» ҳаётингиз кейинроқ бошланади, деб ўйлайсиз.
Даҳшатли ҳақиқат шундаки: соатнинг чиқиллаши вақт ўтаётганини эмас, балки аслида танангиздан бир парча ёнаётганини эълон қилади! Сиз вақтни ўтказмаябсиз.. балки вақт сизни тугатяпти!
Қуръон ушбу ғафлатни кечиккан уйғонишнинг даҳшатли манзараси билан ларзага солади: ﴿رَبِّ ارْجِعُونِ﴾ («Эй Раббим, мени қайтаринглар!»). Бу — «эртага» деган сўз шунчаки бир ёлғон бўлганини ва қабристонлар эртага жиддий иш бошлашни режалаштирган одамлар билан тўла эканини тўсатдан англаб етган инсоннинг осмонни ёргудек пушаймонлик ҳайқириғидир!
Ҳаётингизни хомаки (қоралама) нусхадек яшашни тўхтатинг. Ҳозироқ уйғонинг.. чунки умр қайта имкон бермайди ва вақт поездининг ортга қайтарадиган чиптаси йўқ!
Агар бу сўзлар ғафлатдаги руҳингизни уйғотган бўлса ва вақт ўтиб кетмасдан олдин куч-ғайрат билан яшашга тайёр бўлсангиз.. ҳозироқ менга эргашинг (кузатиб боринг!)

https://t.me/tuhur

Нима учун биз бойўғлини хонакилаштирмаймиз?

Доктор Мустафо Маҳмуд шундай дейди: Бойўғли — ноҳақ айбланган, мазлум қуш. Одамлар унинг вайроналарда сайраган овозини эшитиши билан шумлик ва бахтсизлик олиб келади, деб ўйлашади. Ваҳоланки, бу қуш аслида жуда ёқимли, беозор ва ниҳоятда ювош. Унда ҳайратланарли бир ором ва инсонга нисбатан меҳр бор, у инсонга хизмат қилувчи жонзот. Уни худди мушукдай қучоғингизга олиб, силашингиз мумкин — гўёки қанотли мушукнинг ўзгинаси.
У деҳқонга шу қадар холис хизмат қиладики, унинг бутун экин майдонини текинга зараркунандалардан тозалаб беради. Биргина бойўғли йилига 5 мингта сичқонни йўқ қилади. Демак, деҳқонда 10 та бойўғли бўлса, улар йилига 50 мингта сичқонни еб, бир неча гектарлик майдонни холис, ҳеч қандай эвазсиз тозалаб қўяди. Энг муҳими — ДДТ каби кимёвий заҳарлардан фарқли ўлароқ, ҳеч қандай ножўя таъсирсиз ва зарарли чиқиндиларсиз.
Бойўғлининг юзига яқиндан қарасангиз, унда ажиб бир хотиржамлик ва ювошликни ҳис қиласиз. Олдин айтганимиздек, унда мушукларга хос феъл-атвор бор, яъни хонакилашишга жуда мослашувчан.
Бойўғли — тунги овнинг моҳир мутахассиси. Унинг аъзоларини ўргансак, ҳайратда қоламиз. Масалан, бойўғлининг кўзи инсон кўзига қараганда 100 баравар кучлироқ ва ўткирроқ бўлиб, зим-зиё қоронғида ҳам мутлақ аниқ кўради. Кўз ичидаги гавҳар жуда бўртиб чиққан (ўта қавариқ) бўлиб, бу унга икки ҳисса фокус кучини беради. Бойўғли тўрпардасининг бор-йўғи бир миллиметрида 56 мингта сезгир нуқта жойлашган. Шунингдек, тўрпардада қоронғида кўришга масъул бўлган жуда кўп миқдордаги таёқчалар (родс) мавжуд.
Бойўғлининг кўзлари косасида қўзғалмайди, қотиб туради. Бошқа қушлардан фарқли ўлароқ, унинг иккала кўзи ҳам олд томонга қараган (бошқа қушларда кўзлар икки чеккада бўлади). Кўзлари ҳаракатланмаса-да, бойўғли бу камчиликни бошини бутунлай бурa олиш қобилияти билан қоплайди — у бошини 250 градусгача айлантира олади.
Қулоқларига келсак, яна бир ҳайратда қолдирадиган ҳодисага дуч келамиз. Қулоқларида очилиб-ёпиладиган махсус парда бор. Иккинчидан, иккала қулоқ бир хил симметрик жойлашмаган: бири сал баландроқ, иккинчиси пастроқ. Бойўғлининг ўзига хос, машҳур бош ҳаракатлари айнан ана шу қулоқлар ўртасидаги носимметрикликни тўлдириш учун хизмат қилади. Гўёки унинг ичида радар каби ишловчи компьютер бордек: у товуш манбаини ва ғиширлашни дақиқ ҳисоблаб чиқаради ва тўғри ўша томонга ташланади. Унинг эшитиш қобилияти шунчаки ақл Sovereign даражада кучли.
Қанотлари эса алоҳида бир мўъжиза — шовқинни ютувчи хусусиятга эга. Улар ипаксимон жун ва майин патлар билан қопланган бўлиб, товуш тўлқинларини ўзига сингдириб оладиган алоҳида жилвага эга. Бунинг натижасида унинг учиши мутлақо сокин, ҳеч қандай товушсиз кечади.
Яратган ва гўзал сурат берган Зот барча айб-нуқсонлардан покдир!

https://t.me/tuhur

Бир йигит бутун умрини гуноҳ-маъсиятлар ичида ўтказган эди. Одамлар ундан шу даражада нафратланишар эдики, ҳатто вафотидан сўнг ҳам унга яқинлашишни, дафн этишни исташмади.
Аммо ўша кечаси Аллоҳ таоло Ўз пайғамбари Мусо алайҳиссаломга ваҳий юборди:
«Эй Мусо, фалон жойга бор! У ерда Менинг солиҳ бандаларимдан бири вафот этди».
Мусо алайҳиссалом ажабландилар ва ўша маҳаллага бориб ўша киши ҳақида сўрадилар:
«Орангизда Аллоҳнинг дўстлари (вадийлари)дан бирортаси вафот этдими?»
Улар дейишди:
«Орамизда солиҳлардан ҳеч ким ўлмади. Лекин гуноҳлари билан танилган бир йигит вафот этди, ҳатто одамлар уни кўмишни рад этишди».
Мусо алайҳиссалом айтдилар:
«Мен қидираётган одам айнан ўша!»
Мусо алайҳиссалом унинг олдига бордилар ва Аллоҳнинг раҳматига бурканиб ётганини кўрдилар. Сўнг дедилар:
«Эй Раббим, одамлар уни осий (гуноҳкор) дейишмоқда, Сен эса уни солиҳ бандаларимдан, демоқдасан. Бунинг сири нимада?»
Аллоҳ таоло айтди:
«Эй Мусо, одамлар унинг гуноҳларини билишарди, аммо тавбасини билишмади. Саҳар вақтида унинг қалби Менинг ҳузуримда синди (камтарлик ва пушаймонлик билан сажда қилди), йиғлади, пушаймон бўлди ва Менга тавба қилди. Мен унинг тавбасини қабул қилдим ва уни мағфират айладим».

Субҳаналлоҳ! Ҳеч кимнинг оқибати ҳақида унинг ўтмишига қараб ҳукм чиқарманг! Зеро, қанчадан-қанча гуноҳлар борки, улардан сўнг чин пушаймонлик келади. Ва қанчадан-қанча бандалар борки, улар билан Аллоҳнинг ўртасида ҳеч ким билмайдиган яширин тавбалари бор.
Аллоҳнинг эшиги Унга қайтган кишининг юзига ҳеч қачон ёпилмайди.
Аллоҳ таоло айтади:
«Айт: Эй ўз жонларига жабр қилган бандаларим, Аллоҳнинг раҳматидан умид узманг!» (Зумар сураси, 53-оят).

https://t.me/tuhur

Улуғлар Қуръони карим ҳақида нима дейишган?

– Аъмаш айтадилар: «Аллоҳ мени мартабамни юксалтиришига сабаб бўлган нарса Қуръондир...»
– Суфён Саврий айтадилар: «Кошки, фақат Қуръон билангина машғул бўлганимда эди...»
– Мужоҳид айтадилар: «Илмимни Қуръонга бағишладим».
– Ҳур ан-Наҳвий айтадилар: «Қуръон эъробини (грамматикасини) қирқ беш йил ёки қирқ йил давомида ўргандим...»
– Аҳмад ибн Абул-Ҳаворий айтадилар: «Мен Қуръон ўқийман ва ундаги оятлар ҳақида фикр юритаман; ақлим ҳайратда қолади... Қуръон ҳофизларининг қандай қилиб уйқудан завқ олишларига ва Раҳмоннинг каломини ўқиб туриб, дунёнинг иши билан машғул бўлишларига ажабланаман! Агар улар ўқиётган нарсаларини тушунганларида, унинг ҳаққини англаганларида, ундан лаззат олиб, Муножот қилиш лаззатини билганларида эди, улардан уйқу қочган ва берилган бу неъматдан шод-хуррам бўлган бўлишарди.»
– Суфён ибн Уяйна айтадилар: «Аллоҳга қасамки, то сизлар учун Аллоҳдан кўра суюклироқ нарса бўлмагунича бу диннинг чўққисига эриша олмайсизлар. Ким Қуръонни яхши кўрса, демак, Аллоҳни яхши кўрибди".

https://t.me/tuhur

Абдуллоҳ ибн Муборакнинг «Китабуз Зуҳд» асарида шундай дейилган:
Абдуллоҳ ибн Умардан бир нарса ҳақида сўрашганида, у: «Билмайман», деб жавоб берди. Одамлар унинг бу гапидан ажабландилар. Шунда у уларга: «Бизга Ибн Умар шундай фатво берган” деб, мени елкамни дўзахга кўприк қилиб олмоқчимисизлар?!-деди.

Ўзингиз билмаган масалада фатво берманг!
“Билмайман” дейишда ҳеч қандай айб йўқ, асл айб — билмаган нарсангиз ҳақида валақлаб гапираверишингиздадир.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан бир нарса ҳақида сўрашганида, агар у ҳақда билимлари бўлмаса, то у кишига ваҳий қилмагунича ҳеч нарса демас эдилар!
Фаришталар ҳам: “Ўзинг покдирсан, бизда Сен ўзинг ўргатган нарсадан бошқа ҳеч қандай илм йўқдир” деб айтишдан уялишмаган!
Эй биродар! Илмнинг чегараси бор, чегарасиз нарса эса — нодонликдир (жаҳолатдир)!»

https://t.me/tuhur

Ғам инсонни еб битиради!

Ибн ал-Қаййим «Тариқ ал-ҳижратайн» китобида шундай деган:
«Ғам қалбни заифлаштиради, азму шижоатни сустлаштиради ва иродага зарар етказади. Шайтон учун мўминнинг ғам-андуҳга ботишидан кўра суюмлироқ нарса йўқ. Эзгуликка умид боғланг, уни топасиз!»
Эй дўстим! Биз ичкаридан нур сочамиз ва ичкаридан ўчамиз!
Ички дунёнгни ислоҳ қил, шунда кўзингга бутун олам гўзал бўлиб кўринади!
Ғам инсонни мажозий эмас, ҳақиқий маънода еб битиради!
Одамларнинг хасталиклари улар еган нарсалардан эмас, балки уларни ичидан еб битираётган нарсалардандир!
Ғамгин инсон ҳамроҳлар билан хушнуд бўлмайди, таомдан лаззат олмайди.
Ҳатто ғам-андуҳ меъдага тушган таомни заҳарга айлантиради!
Кунлар ўзгариб туради, ҳаммамиз ҳам маҳзун бўламиз. Лекин ғамни ўткинчи меҳмон деб билганлар билан, уни доимий яшовчига айлантириб олганлар ўртасида катта фарқ бор.
Ўрнингдан тур, қалбингдаги ғам тўзонини қоқиб ташла! Сен ёлғиз эмассан, барчамиз шундай синовдамиз!

Дин
Мол-дунё
Илм
Куч-қудрат
Инсон ҳаётида муҳтож бўлган тўрт нарса, агар мезонни йўқотса, фитнага айланиши мумкин.
Шунинг учун сура инсон қанча нарсага эга бўлмасин, ёдида тутиши керак бўлган ҳақиқатга қайтиш билан якунланади:
«Ким Роббига рўбарў бўлишни умид қилса, солиҳ амал қилсин ва Роббига қиладиган ибодатда ҳеч кимни шерик қилмасин»
Миллионлаб мусулмонлар ҳар жума Каҳф сурасини ўқишларининг боиси шудир.
Инсон ҳар ҳафта янги бир қиссага муҳтож бўлгани учун эмас.
Балки у ҳар ҳафта, фитна унинг ҳаётига ўзи энг яхши кўрган эшикдан кириб келиши мумкинлигини эслаб туришга муҳтож бўлгани учундир.
Инсон учун энг хавфли нарса ниманидир йўқотиб қўйиши эмас... балки нимагадир эга бўлиб, ўша нарса сабабли ўзини йўқотиб қўйишидир.
Доктор Абдулкарим Баккор

Нима учун айнан Каҳф сураси?

Ҳар жума куни миллионлаб мусулмонлар Каҳф сурасини ўқишади... Баъзилар ундан оятларни ёд олади, ҳафтама-ҳафта такрорлайди, унинг фазилати ва у билан боғлиқ нур ҳақида келган хабарларни билишади.
Биз бироз тўхталиб ўтишимизга арзийдиган бир савол бор: Нима учун айнан Каҳф сураси?
Бир қарашда бир-биридан йироқ туюладиган қиссаларни — ғорга қочган йигитлар, икки боғ соҳиби, Мусо алайҳиссаломнинг солих банда билан сафари ва ер юзини кезиб чиққан буюк подшоҳни — ягона бир сурада жамлаган нарса нима?
Эҳтимол, бу қиссалар кўринганидек бир-биридан йироқ эмасдир.
Улар, аслида, инсоннинг фитнага учраган пайтидаги қиссасидир.
Энг хавфлиси шундаки, фитна ҳар доим ҳам инсон қўрқадиган нарса кўринишида келмайди. Гоҳида у инсон яхши кўрадиган нарса қиёфасида келади.
Сура қуйидагича бошланади:
«Kitobни ўз бандасига туширган ва унда ҳеч бир эгрилик қилмаган Аллоҳга ҳамд бўлсин»
Худди бу дебоча инсонга сурадаги қиссалар ичига киришдан олдин ўзи муҳтож бўлган ҳақиқатни — тўғри мезонни тақдим этаётгандек.
Инсон ҳар доим ҳам билмагани учун адашмайди, балки баъзан билганини тортиб кўрадиган ўлчовни йўқотиб қўйгани учун адашади.
Сўнг Асҳобул Каҳф қиссаси келади.
Улар ўзлари эътиқод қилмайдиган нарсага ишонадиган жамият ичида яшаган йигитлар эди. Лекин ўзгача бўлишдан қўрқиш ҳисси юракларида мустаҳкам ўрнашган нарсани ўзгартиришига йўл қўймадилар:
«Роббимиз осмонлар ва ернинг Роббидир. Ундан ўзгани ҳеч қачон илоҳ деб чақирмаймиз»
Бу ерда дин фитнаси намоён бўлади.
Қанчадан-қанча инсонлар тўғри йўлни билишади, лекин бошқача кўринишдан ҳайиқишади?
Қанчадан-қанча ёшлар жамоатдан ажралиб қолмаслик учун хатони маъқуллаб яшашади?
Баъзан собитликнинг эвази жондан айрилиш эмас, балки бироз эътибор, роҳат ва манфаатлардан маҳрум бўлишдир.
Кейин сура икки боғ соҳиби бўлган кишига ўтади. У қўлидаги нарсаларга қараб шундай дейди:
«Бу ҳеч қачон йўқ бўлмайди, деб ўйлайман»
Бу ерда мол-дунё фитнаси гавдаланади.
Муаммо инсоннинг дунёга эгалик қилишида эмас, балки эга бўлган нарсасини ҳеч қачон йўқотмайдигандай ҳис қила бошлаган лаҳзасидадир.
Тартибли иш.
Ортиб бораётган ҳисобжадвал.
Мустаҳкам соғлиқ.
Давомий муваффақият.
Бу нарсалар инсон сезмаган ҳолда, шукр қилинадиган неъматлардан абадий қолади деб ўйланадиган хомхаёлларга айланиб қолиши мумкин.
Кейин эса ушбу мисол келтирилади:
«Уларга дунё ҳаёти мисолини келтир: у кўкдан туширганимиз сувга ўхшайди... сўнг шамоллар совуриб юборадиган хас-хашакка айланади»
Худди сура инсонга шундай деб шивирлаётгандек:
Қўлингдаги нарса ҳақиқий, лекин абадий эмас.
Сўнг Мусо алайҳиссалом ва солиҳ банда қиссаси келади.
Зоҳиран тушунарсиз бўлиб кўринган воқеалар, то охирида уларнинг шарҳи келгунга қадар давом этади.
Бу ерда билим (илм) фитнаси намоён бўлади.
Инсон воқеанинг кичик бир бўлагини кўради-да, ҳамма нарсани биламан деб ўйлайди.
Унинг бошига тушунарсиз бир иш тушади ва ҳаёт унга адолатсизлик қилди деб ҳисоблайди.
Юзига бир эшик ёпилади ва келажаги тугади деб ўйлайди.
Бирор нарсани йўқотади ва бу йўқотиш бутун воқеанинг ўзи деб ўйлайди.
Аммо инсоннинг муайян лаҳзани кўриши — бутун қиссани кўриши дегани эмас.
Кейин Зулқарнайн қиссаси келади.
Аллоҳ ер юзида имконият ва қудрат ашёларини берган инсон. Лекин у ўз кучини кибрланишга сабаб деб билмади, балки ишини битиргач шундай деди:
«Бу Роббимдан бўлган раҳматдир»
Бу ерда куч-қудрат (мансаб) фитнаси намоён бўлади.
Қанчадан-қанча инсонлар қўлида ваколат пайдо бўлганида ўзгариб қолади?
Бир пайтлар оддий ходим бўлганини унутган раҳбар.
Тарбиялаш қобилияти назорат қилиш ва тазйиқ ўтказиш хоҳишига айланиб қолган ота.
Одамларга таъсири имтиёз эмас, балки масъулият эканини унутган машҳур шахс.
Куч-қудрат инсоннинг бошқаларга нима қила олишида эмас, балки имконияти бўла туриб уларга қандай муносабатда бўлишидадир.
Шундай қилиб, қиссалар ўзгаради, лекин имтиҳон битта:

Басрада бир кишининг ажали яқинлашиб қолган эди. Аҳли-оиласи унинг атрофида йиғлаб ўтиришарди. У: «Мени ўтқазиб қўйинглар», деди. Уни ўтқазиб қўйишди.
У отасига юзланиб: «Эй отам, сизни нима йиғлатмоқда?» деди.
Отаси: «Эй ўғлим, сендан кейин ёлғиз қолишимни ва сени йўқотишимни эслаб йиғлаяпман», деди.
Сўнг онасига ўгирилиб: «Эй онажон, сизни нима йиғлатмоқда?» деди.
Онаси: «Сендан ажралиш алами ва сени йўқотиш қайғуси учун йиғлаяпман», деди.
Сўнг аёлига ўгирилиб: «Сени нима йиғлатмоқда?» деди.
Аёли: «Сиздаги яхшилик ва меҳрибонликни йўқотиб, бошқага муҳтож бўлиб қолишимдан йиғлаяпман», деди.
Сўнг фарзандларига ўгирилиб: «Сизларни нима йиғлатмоқда?» деди.
Фарзандлари: «Сиздан кейин етимлик хорлиги ва ғарибликдан йиғлаяпмиз», дейишди.
Шунда у киши уларга қараб, ўзи ҳам йиғлай бошлади. Улар: «Сизни нима йиғлатмоқда?» деб сўрашди.
У деди: «Мен шунинг учун йиғлаяпманки, сизларнинг ҳар бирингиз мен учун эмас, ўзингиз учун йиғлаяпсиз!
Орангизда сафаримнинг узоқлиги учун йиғлайдиган бирор киши борми?!
Орангизда озуқамнинг камлиги учун йиғлайдиган бирор киши борми?!
Орангизда тупроқдаги ётқизиладиган жойим учун йиғлайдиган бирор киши борми?!
Орангизда ҳисоб-китобимнинг оғир кечишидан қўрқиб йиғлайдиган бирор киши борми?!
Орангизда Раббул арбоб (Рабблар Рабби) ҳузурида туришим учун йиғлайдиган бирор киши борми?!»
Сўнг у юзи билан йиқилди, уни қимирлатиб кўришса, у аллақачон вафот этган эди.

Имом Ғаззолий - «Мукошафатул-қулуб» китобидан

Мен хотиржамлик билан жавоб бердим:
«Хижолат бўлма, хафа ҳам бўлма. Бу — сенинг отанг. Одамлар олдида ким бўлишингдан қатъи назар, уни ҳурмат қилиш, эъзозлаш ва бошини ўпиш сенинг бурчингдир. Катта бўласанми, кичик бўласанми, барибир отангнинг соясидасан ва ундан ҳеч қачон узиб бўлмайдиган қарзинг бор».
Воқеа мушталашувгача боришига сал қолди, лекин ҳозир бўлганлар орага тушиб, бизни ажратиб қолишди.
Мен уйни тезда тарк этдим ва ўша кундан кейин у одам билан бошқа кўришмадим.
Орадан атиги бир йил ўтиб, ўша йигитнинг миясига қон қуйилиб (инсульт бўлиб), шол бўлиб қолгани ва тўшакка михланганини эшитдим.
Энг аламлиси — у бир неча йил олдин отасидан жирганганидек, энди унинг хотини ва ўсиб келаётган фарзандлари унга қарашдан, хизматини қилишдан жиркана бошлашган эди.
Орадан бир ой ўтар-ўтмас у вафот этди.
Хулоса:
Ота-онани ҳурмат қилиш, кексайганларида уларга ғамхўрлик қилиш ва ҳолидан хабар олиш — шунчаки ижтимоий мулозамат ёки ихтиёрий фазилат эмас, балки энг улуғ ахлоқий ва диний бурчлардан биридир.
Аллоҳ таоло марҳамат қилади:
«Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингизни ва ота-онага яхшилик қилишни амр этди. Улардан бири ёки икковлари ҳам ҳузурингда кексаликка етсалар, уларга «уф» дема ва уларни жеркима, уларга гўзал сўз айт!» (Исро сураси, 23-оят).
Ота-она кексайганларида фақат овқат ва дори-дармонга эҳтиёж сезмайдилар, балки ҳаммасидан ҳам кўра қадр-қиммат, раҳм-шафқат, гўзал муомала ва фарзандлари учун ҳануз азиз эканликларини ҳис қилишга муҳтож бўладилар.
Яхшилик ва эҳсон эккан киши унинг мевасини теради, оқпадарлик ва ахлоқсизлик эккан киши эса унинг аччиғини ўз жонида ёки атрофидагиларда кўрмасдан қолмайди.
Эй Аллоҳим, ота-оналаримиз ҳаёт бўлсалар ҳам, вафот этган бўлсалар ҳам, уларга яхшилик қилишни насиб эт ва модомики ҳаёт эканмиз, уларга эҳсон қилишимизда Ўзинг ёрдамчи бўл!
(Муаллиф проф. д-р Юсуф ал-Ҳасаний).

Нимани эксанг, шуни ўрасан

Бундан чорак аср аввал, талабалик йилларимда синфдошларимдан (курсдошимдан) бирининг уйига ифторликка таклиф қилиндим. Дастурхон ёзилиб, ҳамма унинг атрофида жамлангач, мезбон жўрамнинг отаси кўринмаганига ҳайрон бўлиб, у ҳақда сўрадим.
Жўрам ўта совуққонлик ва беписандлик билан шундай жавоб берди:
«Отам кексайиб қолган, соғлиғи туфайли қариндошлар ва ёшлар билан ўтиришни ёқтирмайди. Қолаверса, уларнинг олдида мени хижолатга қўяди».
Унинг бу гаплари юрагимга чақмоқдек урилди. Жуда ғазабландим ва отасини дастурхонга олиб келиб, биз билан бирга ифторлик қилишига қасам ичдим.
Нуроний отахон менинг ҳоли-жонимга қўймай чақирганимни эшитиб, иккиланиб, заиф қадамлар билан олдимизга келди ва хижолат чекиб узр сўради:
«Болаларим, сизлар ёшсизлар, бемалол ўтиринглар. Мен бўлсам хаста одамман, сизларни хижолатга қўйишдан қўрқаман».
Мен дарҳол ҳурмат ва самимият билан унга юзландим:
«Йўқ, отахон! Сиз хонадонимизнинг баракасисиз, биз билан ўтиришингиз бизга қувонч ва шараф бағишлайди».
Шу лаҳзада жўрам менга ғазаб билан тикилди, йиғилган бошқа қариндошлар ва ёшлар ҳам гўё мен бу қарияни чақириб катта бир гуноҳ қилганимдек, норози ва қораловчи нигоҳ билан қарашди.
Отахон тортинибгина ёнимиздан жой олди. У ўзини хотиржам ва хавфсиз ҳис қилиши, бирор нарсага эҳтиёжи бўлса ёрдамлашиш учун мен атайлаб у кишининг ёнгинасига ўтирдим.
Овқатга қўл узатганимизда отахоннинг қўллари титраб, гўшт бўлаги қўлидан тушиб, кийимига тегиб кетди.
Мен дарҳол ўша гўшт бўлагини олиб оғзимга солдим, сўнг рўмолча билан у кишининг кийимини артдим.
Бу ҳаракатимдан ҳамма ҳайратда қолди, ҳатто отахоннинг ўзи ҳам ажабланиб:
«Иним, нега бундай қилдинг? Аллоҳ сени мағфират қилсин!» деди.
Мен табассум билан, чексиз ҳурмат ва эҳтиром кўрсатиб жавоб бердим:
«Отахон, сиз бу хонадоннинг баракасисиз, сиз билан бир дастурхонда ўтиришнинг ўзи бир ўлжа. Муборак қўлингиз теккан бу луқмадан, Аллоҳ таоло бизга ҳам сизнинг ҳикматингиз, оқилона фикрингиз ва виқорингиздан насиб этсин деб табаррукландим. Энди эса бу куч-қувватни сизга қайтаришимга ижозат берасиз — бу кеч сизни ўз қўлим билан таомлантиришга қасам ичганман».
Отахон хижолатлик билан рози бўлди, мен эса у кишига ўз қўлим билан таом едира бошладим.
Дастурхон атрофида сукунат чўккан, ҳамма кўриб турган бу манзарасидан ҳайрат ва ғашда эди.
Суҳбат давомида отахон менга узоқ тикилиб қаради ва қайта-қайта исмим, отамнинг исми ва уруғим ҳақида сўради. Мен хижолат бўлиб, у кишини толиқтириб қўйдиммикан, деб хавотирга тушдим.
Нега менга бунчалик қизиқиб, бошқа ҳеч кимдан сўрамаган тафсилотларни суриштираётганини сўраганимда, отахон оҳ тортиб, овози титраб шундай деди:
«Иним, бугун менга кўрсатган бу ҳурматингни на ўғилларим, на қизларим ва на уйида ўтирганимиз анави ўғлим қилган! Улар менга қараш ва овқатлантириш учун бир чўри аёлни ёллаб қўйишган. Ўғлим доимо ошна-ағайниларини тушликка, ифторликка, қаҳвага таклиф қилади, лекин менинг улар орасида бўлишимдан уялади. Унинг бирорта улфати шу пайтгача: “Отанг қани, бир кўришиб дуосини олайлик?” деб сўрамаган.
У сўзида давом этиб, кўз ёшларини тўхтата олмади:
«Мен бу авлодда эзгуликдан асар ҳам қолмаган деб ўйлардим, токи бугун сени кўрмагунимча... Қўлимдан тушган луқмани единг, ўз қўлинг билан овқатлантирдинг, мени оғирлигим тушди деган ҳисни бермай ёнингга ўтқаздинг. Бу оддий йигитнинг иши эмас, балки узоқни кўра оладиган, ҳикматли, асли тоза ва мард йигитнинг ишидир. Сени кўриб, дунёда ҳали ҳам яхшилик борлигига ишондим».
Шундан сўнг отахон ён хонада намоз ўқиб олиш учун ижозат сўраб турди.
У хонадан чиқиши билан ўғли фурсатдан фойдаланиб, кўзлари ғазабга тўлган ҳолда олдимга келди ва орқамдан силтаб итариб, важоҳат билан деди:
«Йўқол бу ердан, кўзимдан йўқол! Эришмоқчи бўлган нарсанг шу эдими? Мени қариндошлар ва жўралар олдида шарманда қилдинг, хижолатга қўйдинг! Сени учратган кунимга лаънат бўлсин! Эсипаст, йўқол бу уйдан, қайтиб қорангни кўрмайин! Мени бу қариянинг олдида уятга қўйдинг!»

Агар бир кишининг фарзандлари унинг тарбиясига ёки феъл-атворига мос келмаётганини кўрсангиз, уни айбламанг.
«Фарзанд тарбиясида бепарво бўлибди» деган баҳона билан уни масхара қилманг, зажр қилманг ва ғийбат қилманг.
Отамиз Одам алайҳиссалом икки ўғлининг тарбиясида камчиликка йўл қўймаган эдилар, шунга қарамай, улардан бири иккинчисини ўлдирди.
Нуҳ алайҳиссалом ҳам фарзандлари тарбиясида камчилик қилмаган эдилар, шунга қарамай, улардан бири кофир бўлиб вафот этди.
Яъқуб алайҳиссалом ҳам фарзандлари тарбиясида камчилик қилмаган эдилар, лекин улар ўз биродарлари Юсуф алайҳиссаломга ҳасад қилиб, ундан халос бўлиш учун уни қудуқ қаърига ташлашди.
Бунинг бари шундаки: «Албатта, сиз ўзингиз суйган кишини ҳидоят қила олмассиз, лекин Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишисини ҳидоят қилади. У ҳидоят топгувчиларни яхшироқ билувчидир» (Қасас сураси, 56-оят).
Агар Аллоҳ сизга солиҳ фарзандлар ато этган бўлса, ҳар куни Унга ҳамд ва шукроналар айтинг. «Мен фарзандларимни яхши тарбияладим, бошқалар эса эплай олмади», деб фахрланишга ҳеч ҳожат йўқ.
Зеро, инсониятнинг энг яхшиси бўлмиш Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга кофир бўлган бобоси ва амакиси қарашган эди. Оқибатда эса Парвардигори У зотни: «Албатта, сиз улуғ хулқ устидадирсиз» (Қалам сураси, 4-оят), деб мақтади. Бундай улуғ хулқ қаердан келди? Бу — Аллоҳнинг Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни пайғамбарлар ва расулларнинг хотами (сўнггиси) қилиб тайёрлаганидир.
Шундай экан, фарзандингизнинг ҳидояти ва одобини ўзингизга нисбат берманг, бу — Аллоҳ таолонинг тавфиқи эканини унутманг!
Шунингдек, бор кучингиз, молингиз ва умрингизни тарбиясига сарфлаган фарзандингиз ҳануз сиздан ҳам, ҳидоятдан ҳам узоқ бўлса, ўзингизни койиманг. Лекин унинг ҳақига дуо қилишда бардавом бўлинг ва ҳаракат қилаверинг, Аллоҳ ҳидоятни Ўзи хоҳлаган вақтда беради.
«Парвардигоро, бизга жуфти ҳалолларимиздан ва зурриётларимиздан кўзимиз қувонадиган нарсаларни ҳадя эт ҳамда бизни тақводорларга пешво қил!» (Фурқон сураси, 74-оят).

Қуръоний латоифлардан:

«Оғир» (ثَقِيلًا — сақийлан) сўзи Қуръони каримда фақат икки ўринда келган:
Биринчиси:
﴿إِنَّ هَؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا﴾
«Албатта, анавилар шошилинч (дунё)ни яхши кўрурлар ва ортларидаги оғир кунни (унутиб) тарк қилурлар».
(Ундан мурод: Қиёмат кунидир).
Иккинчиси:
﴿إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا﴾
«Албатта, Биз сенга оғир сўзни тушурамиз».
(Ундан мурод: Қуръондир).
Шундай экан, агар оғир кун (Қиёмат)дан нажот топмоқчи бўлсангиз, оғир сўз (Қуръон)ни маҳкам тутинг!

Мусибатлар — гуноҳларга каффоратдир

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:
«Мусулмонга етадиган ҳар бир чарчоқ, хасталик, ташвиш, ҳафалик, азият ва ғам-андуҳ — ҳаттоки унга санчиладиган тикон сабабли ҳам Аллоҳ унинг хато-гуноҳларини кечиради».
(Имом Бухорий ривоят қилган).

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Ибн Аббосга қилган васиятлари

Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:
«Бир куни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ортларига мингашиб олган эдим. У зот дедилар:
«Эй йигитча, мен сенга бир неча калималарни ўргатаман:
Аллоҳни (Унинг буйруқларини) риоя қил — У ҳам сени риоя қилади. Аллоҳни ёдингда сақла — Уни қаршингда топасан.
Агар сўрасанг, фақат Аллоҳдан сўра! Агар ёрдам истасанг, Аллоҳдан ёрдам сўра!
Билиб қўйгинки, агар бутун уммат тўпланиб, сенга бирор фойда етказмоқчи бўлишса ҳам, фақат Аллоҳ сенинг пешонангга ёзган нарса билангина фойда етказа олишади. Агар улар тўпланиб, сенга бирор зарар етказмоқчи бўлишса ҳам, фақат Аллоҳ сенинг пешонангга ёзган нарса билангина зарар етказа олишади. Қаламлар кўтарилган, саҳифалар қуриган (тақдир битилган)».
(Имом Термизий ривоят қилган ва «Ҳадис ҳасан-саҳиҳ», деган).