Yurist Imomniyozov

​​CHQBT rahbarlarining farzandlariga 30 foizlik kontrakt chegirmasi nega ishlamayapti?

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 17-sentabrdagi 501-son qarori bilan pedagoglarning davlat oliy ta’lim tashkilotlarida bakalavriatning kunduzgi ta’lim shaklida o‘qiyotgan farzandlariga bazaviy to‘lov-kontrakt summasining 30 foizi miqdorida chegirma berish belgilangan.

Mazkur qaror bilan tasdiqlangan nizomning 2-bandiga ko‘ra:
pedagog – ta’lim tashkilotida qonunchilikka muvofiq tuzilgan mehnat shartnomasi asosida Pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar ro‘yxatiga kiritilgan lavozimda kasbiy faoliyat yurituvchi shaxs.

Demak, 30 foizlik chegirmani olish uchun ikkita mezon bir vaqtda mavjud bo‘lishi kerak:
– xodim ta’lim tashkilotida mehnat shartnomasi asosida ishlashi;
– uning lavozimi Pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lishi.

Adliya vazirligida 3849-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan Pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar ro‘yxatining 452-pozitsiyasida “Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik rahbari” pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozim sifatida aniq ko‘rsatilgan. Shunday ekan, CHQBT rahbarining lavozimi bo‘yicha hech qanday huquqiy noaniqlik yo‘q: ushbu lavozim 501-son qaror qo‘llanadigan lavozimlar jumlasiga kiradi.

Buni Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 8-noyabrdagi 591-son qarori ham tasdiqlaydi. Mazkur qaror bilan tasdiqlangan nizomning 38-bandiga ko‘ra, CHQBT rahbarining pedagogik ish stajiga Qurolli Kuchlar tizimida o‘tagan haqiqiy harbiy xizmat muddati qo‘shiladi. Nizomning 39-bandida esa CHQBT rahbarlariga ta’lim muassasalaridagi boshqa fan o‘qituvchilari uchun nazarda tutilgan barcha imtiyozlar va ijtimoiy kafolatlar tatbiq etilishi belgilangan.

Biroq kontrakt.edu.uz tizimida ayrim arizalar:
“Otangizning ish joyi – Mudofaa ishlari bo‘limi chegirma beriladigan tashkilotlar ro‘yxatida yo‘q”, degan sabab bilan rad etilmoqda.

Bu yerda tizim xodimning lavozimini emas, uning mehnat tizimida ko‘rsatilgan ish beruvchisini asos qilib olmoqda. Ya’ni CHQBT rahbari pedagogik lavozimda faoliyat yuritayotgani tan olinmoqda, ammo ish beruvchi sifatida Mudofaa ishlari bo‘limi ko‘rsatilgani sababli imtiyoz qo‘llanmayapti.

CHQBT rahbarlarining ish beruvchisi Mudofaa vazirligi tizimidagi mudofaa ishlari bo‘limi bo‘lishi mumkin. Bunday holatda 501-son qarorning so‘zma-so‘z talqini bo‘yicha muammo yuzaga keladi. Chunki xodimning lavozimi tegishli ro‘yxatga kiritilgan bo‘lsa-da, uning ish beruvchisi ta’lim tashkiloti hisoblanmaydi.

Ayni vaqtda 591-son qarorning 39-bandi CHQBT rahbarlariga boshqa fan o‘qituvchilari uchun nazarda tutilgan barcha imtiyozlar va ijtimoiy kafolatlar tatbiq etilishini belgilagan. Shu sababli faqat ish haqi Mudofaa vazirligi tizimi orqali to‘lanayotgani yoki ish beruvchi sifatida Mudofaa ishlari bo‘limi ekanligi vajidan 30 foizlik chegirmani rad etish ushbu kafolatning mazmuniga mos kelmaydi.

Demak, “CHQBT rahbarlariga 30 foizlik chegirma umuman berilmaydi” degan xulosa noto‘g‘ri. CHQBT rahbari:
– pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar ro‘yxatiga kiritilgan;
– uning faoliyati pedagogik faoliyat sifatida e’tirof etilgan;
– unga boshqa fan o‘qituvchilari uchun nazarda tutilgan imtiyozlar va ijtimoiy kafolatlar tatbiq etilishi belgilangan.

Muammo CHQBT rahbarining pedagogik maqomida emas, 501-son qarorda imtiyozni ta’lim tashkilotida tuzilgan mehnat shartnomasiga bog‘lab qo‘yilgani hamda elektron tizimda Mudofaa ishlari bo‘limlari chegirma qo‘llanadigan tashkilotlar qatoriga kiritilmaganidadir.

Shu sababli ta’lim muassasasida CHQBT fanidan pedagogik faoliyat yuritayotgan, ammo shtat Mudofaa vazirligi tizimida qayd etilgan CHQBT rahbarlari ham 30 foizlik chegirmadan foydalanishi uchun 501-son qarorga aniqlik kiritilishi yoki platformadagi tekshirish mezonlari 591-son qarorning 39-bandiga muvofiqlashtirilishi kerak.

Qonunchilik bir tomondan CHQBT rahbariga boshqa o‘qituvchilarning barcha imtiyozlarini berib, ikkinchi tomondan elektron tizim orqali ushbu imtiyozdan foydalanishni cheklab qo‘ymasligi lozim.

➡️ @yurist_imomniyozov

Psixologlar farzandlari uchun 30 foizlik kontrakt chegirmasi bormi?

Bu masalada turli normativ-huquqiy hujjatlarda “pedagog” tushunchasi bir xil qo‘llanilmagani sababli ko‘pchilikda savol tug‘ilmoqda.

Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 20-dekabrdagi 867-son qarorida maktabgacha va maktab ta’limi tizimida faoliyat yurituvchi xodimlar alohida guruhlarga ajratilgan. Unga ko‘ra, psixolog pedagog xodim emas, balki mutaxassis xodim hisoblanadi.

Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 6-maydagi 263-son qarorida ham umumta’lim maktablarining ta’lim sifati natijalariga qarab ustama oladigan pedagog kadrlar doirasida psixologlar nazarda tutilmagan.

Biroq pedagoglar farzandlariga kontrakt bo‘yicha 30 foizlik chegirma berishda boshqa – maxsus qoida amal qiladi.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 17-sentabrdagi 501-son qarori bilan tasdiqlangan nizomda:
pedagog – ta’lim tashkilotida mehnat shartnomasi asosida Pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar ro‘yxatiga kiritilgan lavozimda kasbiy faoliyat yurituvchi shaxs,
deb belgilangan.

Mazkur qaror pedagog maqomini aniqlashda bevosita Pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar ro‘yxatiga havola qilmoqda.

Adliya vazirligida 3849-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan ushbu ro‘yxatning:
🔹 298-pozitsiyasida – “Ta’lim tashkilotlari psixologi”;
🔹 449-pozitsiyasida – “Ta’lim sohasi psixologi, sport psixologi” lavozimlari keltirilgan.

Demak, ta’lim tashkilotida psixolog lavozimida asosiy ish joyi bo‘yicha mehnat shartnomasi asosida ishlayotgan shaxs Vazirlar Mahkamasining 501-son qarori doirasida pedagog hisoblanadi.

Shuning uchun uning farzandi qarorda belgilangan boshqa shartlarga ham javob bersa, davlat oliy ta’lim tashkiloti bakalavriatining kunduzgi ta’lim shakli bo‘yicha bazaviy kontrakt summasiga 30 foizlik chegirmadan foydalanishi mumkin.

Bu yerda muhim jihat shundaki, psixolog barcha mehnat va ta’lim munosabatlarida pedagog deb e’tirof etilmaydi. U faqat 501-son qarorda pedagog maqomini aniqlash uchun tegishli ro‘yxatga havola qilinganligi sababli aynan 30 foizlik kontrakt chegirmasi munosabatida pedagog hisoblanadi. Ushbu qoida boshqa ustama, toifa, attestatsiya yoki mehnatga haq to‘lash munosabatlariga bevosita tatbiq etilmaydi.

Chunki:
🔹 VM 867-son qaror bo‘yicha psixolog – mutaxassis xodim;
🔹 VM 263-son qaror bo‘yicha psixolog pedagoglar uchun belgilangan ustama subyekti emas.

Bu holat to‘g‘ridan-to‘g‘ri huquqiy kolliziyadan ko‘ra, normativ hujjatlarda “pedagog” tushunchasi doirasining turlicha belgilanganini ko‘rsatadi. Har bir qarorda bir xil atamaning boshqa-boshqa mazmunda qo‘llanishi fuqarolarni ham, ta’lim tashkilotlari va elektron platformalarni ham chalg‘itmoqda.

Shu sababli pedagog, mutaxassis xodim va pedagogik faoliyat bilan bog‘liq lavozimlar tushunchalarini qonunchilikda birxillashtirish, umumiy mezonlarni belgilash hamda alohida imtiyoz yoki ustama uchun istisno mavjud bo‘lsa, uni hujjatda ochiq ko‘rsatish maqsadga muvofiq.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

Peshlavha reklama emas: maqolada ko‘tarilgan muammo qonunchilikda yechim topdi

2026-yil 29-aprelda Kun.uz saytida e’lon qilingan “Peshlavha – reklama emas. Mojaroga kengroq nazar” nomli maqolamizda tadbirkorning o‘z faoliyat joyida o‘rnatgan nomi, brendi va faoliyat turi haqidagi peshlavha reklama emas, balki uni identifikatsiya qiluvchi axborot ekanini ta’kidlagan edik. Shuningdek, peshlavha bilan reklamani ajratishning aniq mezonlarini qonunchilikda belgilashni taklif qilgan edik.

Oradan qariyb olti oy o‘tib, mazkur masala qonunchilik darajasida o‘z yechimini topdi.

Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 13-oktabrdagi 563-son qarori 1-ilovasining 34-bandi bilan Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 31-avgustdagi 428-son qarori yangi 10¹-band bilan to‘ldirildi. Qaror 2026-yil 15-oktabrdan kuchga kirdi.

Yangi qoidaga ko‘ra, tadbirkorlik subyekti o‘zi egallab turgan bino yoki inshootning tashqi tomonida joylashtirgan quyidagi axborotlar tashqi reklama obyekti hisoblanmaydi:
– tadbirkorlik subyektining nomi;
– uning faoliyat turi yoki ixtisosligi;
– firma nomi;
– tovar belgisi;
– xizmat ko‘rsatish belgisi.

Bunda peshlavha, axborot vositasi yoki konstruksiyasining soni va o‘lchami ahamiyatga ega emas. Mazkur axborot vositasi uchun reklama joyining pasportini rasmiylashtirish ham talab qilinmaydi.

“Egallab turgan bino yoki inshoot” deganda faqat tadbirkorning mulkidagi obyekt tushunilmaydi. Tadbirkor bino yoki inshootdan ijara, tekin foydalanish yoxud boshqa qonuniy asosda foydalanayotgan bo‘lsa ham, mazkur qoida qo‘llanadi.

Avvalgi amaliyotda peshlavhaning maydoni 1 kvadrat metrdan oshgani uning tashqi reklama obyekti sifatida baholanishiga sabab bo‘layotgan edi. Natijada oddiy firma nomi yoki brend belgisi uchun ham reklama joyi pasportini olish va tegishli yig‘imlarni to‘lash talab qilinardi.

Yangi norma bu masalaga aniqlik kiritdi: agar peshlavhada faqat tadbirkorning nomi, faoliyat turi, firma nomi, tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisi aks ettirilgan bo‘lsa, uning katta o‘lchamda ekanligi yoki bir nechta joyda o‘rnatilgani uni reklamaga aylantirmaydi.

Biroq bu peshlavhalar endilikda hech qanday talabga bo‘ysunmaydi, degani emas.

Ularni joylashtirishda:
– bino mulkdorining roziligi;
– qurilish va texnik xavfsizlik talablari;
– shaharsozlik va arxitektura qoidalari;
– madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish talablari;
– tegishli hudud uchun tasdiqlangan dizayn-kod saqlanib qoladi.

Yangi qaror peshlavhani aynan tashqi reklama sifatida baholash va unga reklama joyi pasportini talab qilish masalasini hal qildi.

Shuningdek, peshlavhada “eng arzon”, “50 foiz chegirma”, “hoziroq xarid qiling”, “maxsus aksiya” kabi iste’molchini mahsulot yoki xizmatga jalb qilishga qaratilgan tijoriy axborot joylashtirilsa, u oddiy identifikatsion peshlavha doirasidan chiqib, reklama sifatida baholanishi mumkin.

Demak, 2026-yil 15-oktabrdan boshlab vakolatli organlar firma nomi, faoliyat turi, tovar yoki xizmat ko‘rsatish belgisi aks etgan peshlavhani faqat uning o‘lchami 1 kvadrat metrdan kattaligi sababli tashqi reklama deb topishi va reklama joyi pasportini talab qilishi mumkin emas.

Maqolamizda ilgari surilgan asosiy g‘oya – tadbirkorni identifikatsiya qiluvchi peshlavha reklama emasligi haqidagi yondashuv endilikda normativ qoida sifatida mustahkamlandi.

     📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

Uyda yakka tartibda ta’lim bergan o‘qituvchiga sertifikat ustamasi to‘lanadimi?

Ayrim hollarda buxgalteriya uyda yakka tartibda o‘tilgan darslar uchun sertifikat ustamasi to‘lanmasligini aytmoqda. Bunday yondashuv amaldagi tartibga mos kelmaydi.

“Umumta’lim muassasalarida sinflarni komplektlash hamda tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risidagi nizom” (3271 ro‘yxat raqami) ning 20-bandiga ko‘ra, uyda yakka tartibda mashg‘ulot olib borayotgan o‘qituvchiga taqsimlangan dars soatlari va ular bo‘yicha tarif stavkasi tarifikatsiya ro‘yxatiga kiritiladi.

Mazkur nizomning 23-bandida esa uyda yakka tartibda mashg‘ulot olib boradigan o‘qituvchiga haq to‘lash bazaviy tarif stavkasi hamda amalda o‘tilgan dars soatlaridan kelib chiqib hisoblanishi belgilangan. Bundan tashqari, bunday darslar uchun o‘qituvchining tarif stavkasiga qo‘shimcha ravishda oyiga 50 foiz to‘lov amalga oshiriladi.

Demak, uyda yakka tartibda o‘tiladigan darslar tarifikatsiyadan tashqaridagi yoki oddiy bir martalik xizmat emas. Ular o‘qituvchining tarifikatsiya ro‘yxatida alohida ko‘rsatiladigan va ish haqi hisoblanadigan dars soatlaridir.

“Xorijiy tillar va umumta’lim fanlarini bilish darajasini belgilovchi milliy va xalqaro tan olingan sertifikatlar ro‘yxatini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori (3515 roʻyxat raqami) ning 4-bobida sertifikat ustamasi qo‘llanadigan umumta’lim fanlari va sertifikatlar belgilangan.

Ushbu bob izohining 8-bandiga ko‘ra, o‘zi dars beradigan fan bo‘yicha tegishli sertifikatga ega o‘qituvchilarga, shu jumladan soatbay, o‘rindosh va stajyor o‘qituvchilarga ham har oylik qo‘shimcha ustama to‘lanishi nazarda tutilgan.

Mazkur hujjatda ustama faqat maktab binosida yoki sinfda o‘tilgan darslar uchun to‘lanishi haqida cheklov mavjud emas. Asosiy shartlar – sertifikat o‘qituvchi dars beradigan fanga mos bo‘lishi, 3515-son ro‘yxatda nazarda tutilgan eng kam darajaga javob berishi va amal qilish muddati tugamagan bo‘lishidir.

Shu sababli fan o‘qituvchisining uyda yakka tartibda ta’lim olayotgan o‘quvchilarga o‘tadigan darslari tarifikatsiyaga kiritilgan bo‘lsa, ushbu soatlar uchun ham sertifikat ustamasi hisoblanishi kerak.

Agar buxgalteriya uyda o‘tilgan darslar uchun sertifikat ustamasini hisoblamagan bo‘lsa, o‘qituvchi maktab direktoriga va markazlashgan hisobxonaga yozma ariza berib, tarifikatsiyaga kiritilgan soatlar bo‘yicha ish haqini qayta hisoblashni talab qilishi mumkin.

  📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

🇺🇿 Assalomu alaykum!

Sizdan “Sun'iy intellekt: fuqarolik huquqiy muammolari va masalalari” mavzusidagi dissertatsiya tadqiqoti doirasida o‘tkazilayotgan so‘rovnomada ishtirok etishingizni so‘raymiz.

So‘rovnomadan maqsad — mazkur masala yuzasidan fikr-mulohazalar, ilmiy qarashlar va takliflarni o‘rganish hamda tadqiqot doirasida tegishli ilmiy-amaliy xulosalarni shakllantirish.

Sizning fikringiz tadqiqot uchun juda muhim.

🔗 So‘rovnomada ishtirok etish:
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc-FjRMkqQnt6VY-jvNQScLX1EOQmavZzWMcnoKp-xb8oy1yw/viewform?usp=header

Ish stajiga ega bo‘lmaganlarga pensiya beriladimi?

Ko‘pchilik pensiya yoshiga yetgan har bir fuqaro pensiya oladi, deb hisoblaydi. Aslida pensiya yoshiga yetishning o‘zi yetarli emas – qonunda belgilangan ish staji ham mavjud bo‘lishi kerak.

“Fuqarolarning davlat pensiya ta’minoti to‘g‘risida”gi Qonunning 7-moddasiga ko‘ra, yoshga doir pensiya olish uchun:
🔹 erkak 60 yoshga to‘lgan va kamida 25 yil ish stajiga;
🔹 ayol 55 yoshga to‘lgan va kamida 20 yil ish stajiga ega bo‘lishi kerak.

Agar ushbu staj to‘liq bo‘lmasa-chi?

Qonunning 8-moddasiga muvofiq, fuqaroning kamida 7 yil pensiya staji mavjud bo‘lsa, unga bor stajiga mutanosib ravishda yoshga doir pensiya tayinlanadi.

Demak:
▪️ 20 yil stajga ega ayolga – umumiy tartibda pensiya;
▪️ 7 yildan 20 yilgacha stajga ega ayolga – bor stajiga mutanosib pensiya;
▪️ 7 yildan kam stajga ega ayolga – yoshga doir pensiya tayinlanmaydi.

Bola tarbiyalagan davr stajga qo‘shiladimi?

Qonunning 37-moddasiga ko‘ra, bola 3 yoshga to‘lguniga qadar bolani parvarishlash ta’tilida bo‘lgan davrlar jami 6 yilgacha ish stajiga qo‘shilishi mumkin.

Biroq buning uchun fuqaroning mehnat, tadbirkorlik yoki ijtimoiy soliq to‘langan boshqa faoliyatdan kamida 7 yillik asosiy ish staji bo‘lishi kerak.

Masalan, ayol faqat 3 yil ishlagan bo‘lsa, bola parvarishlagan yillarni qo‘shib, uning stajini 7 yilga yetkazib bo‘lmaydi.
Shuningdek, 4 nafar farzandni voyaga yetkazganlikning o‘zi alohida pensiya imtiyozini bermaydi.

Pensiya tayinlanmasa, fuqaro umuman to‘lovsiz qoladimi?

Yo‘q. Pensiya tayinlash uchun zarur ish stajiga ega bo‘lmagan shaxslarga yoshga doir nafaqa beriladi.

Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 23-martdagi 119-son qaroriga muvofiq, yoshga doir nafaqa:
▪️ ayollarga 60 yoshdan;
▪️ erkaklarga 65 yoshdan;
▪️ bolalikdan nogironligi bo‘lgan farzandi bor yoki bo‘lgan onalarga 55 yoshdan tayinlanadi.

2026-yil 1-iyuldan zarur ish stajiga ega bo‘lmagan keksa yoshdagi fuqarolarga beriladigan nafaqa oyiga 878 000 so‘m etib belgilangan.

Nafaqa olish uchun Davlat xizmatlari markazi, «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazi yoki my.gov.uz orqali murojaat qilish mumkin.

Xulosa qilib aytganda, 7 yildan kam ish stajiga ega shaxsga yoshga doir pensiya tayinlanmaydi. Bunday fuqaro qonunda belgilangan yoshga yetgach, pensiya emas, yoshga doir nafaqa olish huquqiga ega bo‘ladi.

  📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

Quruvchi bilan tuzilgan shartnomani boshqa shaxs nomiga o‘tkazish mumkinmi?

Uy-joy uchun pulni boshqa shaxs, masalan, ota-ona, aka-uka yoki tog‘a to‘lagan bo‘lishi mumkin. Biroq pulni kim to‘lagani shartnoma bo‘yicha huquq egasini o‘z-o‘zidan o‘zgartirmaydi. Quruvchi bilan tuzilgan shartnomada kim xaridor, buyurtmachi yoki ulushdor sifatida ko‘rsatilgan bo‘lsa, huquq va majburiyatlar dastlab o‘sha shaxsga tegishli bo‘ladi.

Shartnomani boshqa shaxs nomiga o‘tkazish mumkin, lekin buning uchun, avvalo, shartnoma shartlarini o‘rganish zarur.

Agar shartnomada huquq va majburiyatlarni uchinchi shaxsga o‘tkazish uchun quruvchining yozma roziligi olinishi belgilangan bo‘lsa, bu talabga rioya qilish shart. Bunday vaziyatda shartnomani bir tomonlama ariza yoki o‘zaro tilxat bilan boshqa shaxs nomiga o‘tkazib bo‘lmaydi.

Fuqarolik kodeksining 313-moddasiga ko‘ra, shartnomadan kelib chiqadigan talab qilish huquqi boshqa shaxsga o‘tkazilishi mumkin. Umumiy qoida bo‘yicha buning uchun qarzdorning roziligi talab qilinmaydi. Biroq qonun yoki shartnomada qarzdorning roziligi nazarda tutilgan bo‘lsa, huquqni o‘tkazishda ushbu talab bajarilishi kerak.

Masalan, quruvchi bilan tuzilgan shartnomada “huquqlar faqat quruvchining yozma roziligi bilan boshqa shaxsga o‘tkaziladi” degan shart mavjud bo‘lsa, quruvchining roziligisiz tuzilgan kelishuv shartnomaga zid hisoblanadi.

Agar yangi shaxsga faqat kvartirani talab qilish huquqi emas, balki shartnoma bo‘yicha majburiyatlar ham o‘tkazilsa, Fuqarolik kodeksining 322-moddasi qo‘llaniladi. Mazkur moddaga ko‘ra, qarzni yoki majburiyatni boshqa shaxsga o‘tkazish faqat kreditorning, ya’ni bu holatda quruvchining roziligi bilan amalga oshiriladi.

Shu sababli eng maqbul tartib – dastlabki ishtirokchi, yangi ishtirokchi va quruvchi o‘rtasida uch tomonlama qo‘shimcha kelishuv tuzishdir. Unda:
– dastlabki ishtirokchining huquq va majburiyatlari yangi ishtirokchiga o‘tishi;
– yangi ishtirokchining ularni to‘liq qabul qilishi;
– dastlabki ishtirokchining shartnomaviy majburiyatlardan ozod qilinishi;
– kvartira, to‘langan summa va qolgan majburiyatlar;
– qo‘shimcha kelishuvning kuchga kirish sanasi aniq ko‘rsatilishi kerak.

Fuqarolik kodeksining 320-moddasiga ko‘ra, talab qilish huquqini boshqa shaxsga o‘tkazish dastlabki bitim tuzilgan shaklda rasmiylashtiriladi. Demak, asosiy shartnoma yozma shaklda tuzilgan bo‘lsa, huquq va majburiyatlarni o‘tkazish haqidagi kelishuv ham yozma shaklda tuzilishi lozim.

Agar mulk huquqi hali davlat ro‘yxatidan o‘tkazilmagan bo‘lsa, shartnoma shartlari va quruvchining roziligidan kelib chiqib, talab qilish huquqi hamda tegishli majburiyatlarni yangi ishtirokchiga o‘tkazish mumkin.

  📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

Suhbat

“Mulk meniki” degan tushuncha huquqiy jihatdan nimani anglatadi? Mulkdor o‘z mol-mulki bilan istagan ishini qila oladimi? Mulk daxlsizligi mutlaqmi yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda mulkdorning huquqlari cheklanishi mumkinmi?

Ushbu suhbatda mulk huquqining mazmuni, egalik qilish, foydalanish va tasarruf etish vakolatlari, mulk huquqining daxlsizligi, mulkdorning majburiyatlari hamda ashyoviy huquqlar tizimi haqida gaplashamiz.

Shuningdek, faktik egalik va huquqiy titul o‘rtasidagi farq, mulk huquqi bilan boshqa ashyoviy huquqlarning nisbati, operativ boshqarish huquqi haqida suhbatlashdik.

O‘QUVCHI DARSGA TELEFON ISHLATSA, O‘QITUVCHI JAVOBGARMI?

Ayrim maktablarda “dars vaqtida o‘quvchi telefon ishlatsa yoki darsliksiz o‘tirsa, fan o‘qituvchisi javobgar bo‘ladi” degan talab qo‘yilmoqda. Bunday talabni barcha holatlarda bir xil qo‘llash qonunchilikka mos emas.

O‘quvchi telefon ishlatishi mumkinmi?

Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 21-maydagi 139-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 7–8-bandlariga ko‘ra, o‘quvchi mashg‘ulot boshlanishidan oldin telefonini o‘chirib, sumkasiga solib qo‘yishi shart. Dars vaqtida telefonda gaplashish, xabar yozish, internetdan foydalanish, musiqa tinglash, suratga yoki videoga olish taqiqlanadi.

Nizomning 13-bandida ushbu talablarni buzgan o‘quvchiga nisbatan ogohlantirish, kundaligiga yozish, ota-onasini xabardor qilish yoki maktabga chaqirish kabi choralar belgilangan. Demak, telefon ishlatish bilan bog‘liq qoidabuzarlikning bevosita subyekti – o‘quvchi.

Shu bilan birga, Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2026-yil 19-yanvardagi 18-son buyrug‘i 4-ilovasi 9-bandiga ko‘ra, o‘quvchilarning telefondan foydalanish qoidalariga rioya etishini barcha pedagoglar, jumladan fan o‘qituvchilari nazorat qilishi kerak.

Agar o‘quvchi ogohlantirilganidan keyin ham telefon ishlatishda davom etsa, uning telefoni fan o‘qituvchisi, sinf rahbari, direktor o‘rinbosari hamda psixolog yoki inspektor-psixolog ishtirokida olib qo‘yilib, maktab direktori va ota-onasi xabardor qilinadi.

Demak, o‘qituvchining vazifasi – qoidabuzarlikni nazorat qilish, o‘quvchini ogohlantirish va belgilangan tartibda chora ko‘rish. Biroq o‘quvchining telefon ishlatgani videokuzatuvda qayd etilganining o‘zi o‘qituvchini aybdor deb topish uchun yetarli emas. O‘qituvchining qoidabuzarlikni bilib turib choralar ko‘rmagani ham isbotlanishi kerak.

Bundan tashqari, yuqoridagi Nizomning 16-bandida telefonlardan foydalanish qoidalariga rioya etilishini nazorat qilish maktab direktori va uning o‘rinbosarlari zimmasiga ham yuklatilgan. Shu sababli barcha mas’uliyatni faqat fan o‘qituvchisiga yuklash mumkin emas.

O‘qituvchiga qachon intizomiy jazo berilishi mumkin?

MMTV 18-son buyrug‘ining 5-ilovasiga ko‘ra, o‘qituvchiga intizomiy jazo faqat uning mehnat shartnomasi, lavozim yo‘riqnomasi yoki tasdiqlangan ichki mehnat tartibi qoidalarida belgilangan aniq majburiyatni aybli ravishda bajarmagani isbotlanganda qo‘llanadi.

Jazo qo‘llashdan oldin o‘qituvchidan yozma tushuntirish olinishi va qaror maktab direktorining buyrug‘i bilan rasmiylashtirilishi shart. Telegram guruhidagi xabar tashkiliy ko‘rsatma yoki eslatma bo‘lishi mumkin, ammo uning o‘zi yangi javobgarlik turini belgilamaydi va o‘qituvchini jazolash uchun yetarli huquqiy asos hisoblanmaydi.

Xulosa qiladigan bo‘lsak, fan o‘qituvchisi darsda tartibni va telefon ishlatmaslik qoidalariga rioya etilishini nazorat qilishi shart. Ammo o‘quvchining telefon ishlatishi uchun o‘qituvchini barcha holatlarda aybdor deb hisoblash hamda javobgarlikni faqat uning zimmasiga yuklash qonunchilikka muvofiq emas.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

O‘RINDOSH O‘QITUVCHIGA HAM 50 FOIZ SERTIFIKAT USTAMASI TO‘LANADIMI?

Ona tili va adabiyoti fanidan B+ darajadagi milliy sertifikatga ega o‘qituvchi boshqa maktabda o‘rindoshlik asosida yoki soatbay dars bersa, unga ham sertifikat ustamasi to‘lanishi kerak.

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining Adliya vazirligida 3515-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan qaroriga ko‘ra, ona tili va adabiyoti bo‘yicha ustama olish uchun milliy sertifikatning eng kam darajasi B+ etib belgilangan.

Mazkur Ro‘yxat 4-bobi izohining 8-bandida ustama o‘zi dars beradigan fan bo‘yicha sertifikatga ega pedagog xodimlarga, shu jumladan:

🔹 soatbay ishlayotgan o‘qituvchilarga;
🔹 o‘rindoshlik asosida ishlayotgan o‘qituvchilarga;
🔹 stajyor o‘qituvchilarga;
🔹 dars berayotgan direktor va direktor o‘rinbosarlariga ham to‘lanishi belgilangan.

Prezidentning 2024-yil 21-fevraldagi PF–37-son Farmoni 12-bandiga muvofiq, 2025-yil 1-yanvardan Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tizimidagi umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida ona tili va adabiyoti fanidan tegishli milliy sertifikatga ega pedagoglarga tarif stavkasining 50 foizi miqdorida har oylik ustama to‘lanadi.

Demak, o‘qituvchining asosiy xodim emasligi yoki boshqa maktabda o‘rindosh bo‘lib ishlashi ustamani rad etish uchun asos bo‘lmaydi.

Buning uchun:
— sertifikat amalda bo‘lishi;
— uning darajasi kamida B+ bo‘lishi;
— o‘qituvchi aynan sertifikat tegishli bo‘lgan fandan dars berishi kerak.

Biroq o‘rindosh o‘qituvchiga ustama to‘liq bir stavka uchun emas, uning o‘rindoshlik asosidagi dars yuklamasi va tegishli tarif stavkasidan kelib chiqib hisoblanadi.

Xulosa qilib aytganda B+ darajadagi milliy sertifikatga ega ona tili va adabiyoti o‘qituvchisiga o‘rindoshlik yoki soatbay ishlayotganligi sababli 50 foizlik ustamani to‘lamaslik qonunchilikka zid.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

ISHDAN BO‘SHASH UCHUN 14 KUN KUTISH SHARTMI?

Ko‘pchilik Mehnat kodeksida xodim ishdan bo‘shashdan oldin 14 kun «ishlab berishi» shart, deb hisoblaydi. Aslida bu — ish beruvchini oldindan ogohlantirish muddati.

Mehnat kodeksining 160-moddasiga ko‘ra, xodim o‘z tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilmoqchi bo‘lsa, ish beruvchini 14 kalendar kun oldin yozma ravishda ogohlantirishi kerak. Bunda xodim ariza beradi va 14 kunlik muddat ariza ish beruvchiga kelib tushganidan keyingi kundan boshlanadi.

Demak, 160-modda bo‘yicha:
— xodimning yozma arizasi talab qilinadi;
— 14 kalendar kunlik ogohlantirish muddati mavjud;
— ish beruvchi rozi bo‘lsa, mehnat shartnomasi 14 kun tugamasdan ham bekor qilinishi mumkin.

Agar taraflar mehnat munosabatlarini aniq bir sanada tugatishga o‘zaro rozi bo‘lsa, Mehnat kodeksining 157-moddasi qo‘llaniladi. Mazkur modda bo‘yicha 14 kun kutish talab etilmaydi. Taraflar mehnat shartnomasini shu kunning o‘zida yoki o‘zlari belgilagan boshqa sanada bekor qilishlari mumkin.

Biroq 157-modda bo‘yicha xodimning arizasi yetarli emas. Chunki bu asos xodimning bir tomonlama xohishiga emas, taraflarning o‘zaro kelishuviga tayanadi. Xodim va ish beruvchi mehnat shartnomasini bekor qilish sanasi hamda boshqa shartlarni ko‘rsatgan holda yozma kelishuv tuzishi va imzolashi kerak. Ishdan bo‘shatish haqidagi buyruq aynan shu yozma kelishuv asosida chiqariladi.

Xodimning «meni MKning 157-moddasi bilan ishdan bo‘shatishingizni so‘rayman» mazmunidagi arizasi faqat taklif hisoblanadi. Ish beruvchi bunga rozi bo‘lmasa, arizaning o‘zi mehnat shartnomasini 157-modda asosida bekor qilishga asos bo‘lmaydi.

Farqi shundaki:
MKning 160-moddasi — xodimning tashabbusi, yozma ariza va 14 kunlik ogohlantirish muddati.

MKning 157-moddasi — taraflarning o‘zaro roziligi, yozma kelishuv va taraflar belgilagan bekor qilish sanasi.

Shunday ekan, 14 kun «ishlab berish» emas, qonunda nazarda tutilgan hollarda 14 kunlik ogohlantirish muddatini kutish haqida gap ketadi. Taraflar yozma ravishda kelishsa, bu muddatni kutish shart emas.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

DIPLOM BORLIGI YUQORI MAOSH OLISH UCHUN YETARLIMI?

Xodim oliy ma’lumotli bo‘lsa-da, uning mutaxassisligi egallab turgan lavozimiga mos kelmasligi mumkin. Bunday vaziyatda ish haqi oliy ma’lumot diplomi mavjudligiga qarab emas, aynan lavozim uchun belgilangan malaka talablari asosida hisoblanadi.

Masalan, xodim:
— oliy ta’limda «Maktabgacha ta’lim va tarbiya» yo‘nalishini;
— kollejda esa «Boshlang‘ich sinflarda jismoniy tarbiya o‘qituvchisi va trener» mutaxassisligini tamomlagan;
— hozirda maktabgacha ta’lim tashkilotida jismoniy tarbiya yo‘riqchisi bo‘lib ishlayotgan bo‘lsin.

Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2025-yil 16-maydagi 159-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan malaka tavsiflariga ko‘ra, jismoniy tarbiya yo‘riqchisi:
— o‘z yo‘nalishi bo‘yicha kamida o‘rta maxsus ma’lumotga;
— «Jismoniy tarbiya» mutaxassisligiga ega bo‘lishi kerak.

Demak, ushbu xodimning kollej diplomi lavozimga mos keladi. Oliy ma’lumot diplomi esa maktabgacha ta’lim yo‘nalishida bo‘lgani sababli jismoniy tarbiya yo‘riqchisi lavozimi uchun tegishli oliy ma’lumot hisoblanmaydi.

Diplomdagi «pedagog» degan jumla barcha pedagogik lavozimlarda mutaxassis sifatida ishlash huquqini bermaydi. «Pedagog» — umumiy kvalifikatsiya, lavozimga muvofiqlik esa diplomda ko‘rsatilgan aniq ta’lim yo‘nalishi va mutaxassislik bo‘yicha aniqlanadi. Maktabgacha ta’lim pedagogi jismoniy tarbiya, musiqa, logopediya yoki psixologiya mutaxassisi deb hisoblanmaydi.


Shu sababli mazkur holatda xodim jismoniy tarbiya yo‘riqchisi lavozimida o‘rta maxsus jismoniy tarbiya diplomi asosida tariflanadi. Maktabgacha ta’lim yo‘nalishidagi oliy diplom mazkur lavozim bo‘yicha oliy ma’lumotli mutaxassis stavkasini qo‘llash uchun asos bo‘lmaydi.

Ish haqini belgilashda diplomning darajasi emas, avvalo uning egallab turilgan lavozimga mosligi tekshiriladi. «Oliy ma’lumotliman» degan holatning o‘zi yuqoriroq tarif stavkasini olish uchun yetarli emas.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

Maktab xodimlariga 40 foizgacha ustama: kimlarga va qancha muddatga beriladi?

Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 6-maydagi 263-son qarori bilan ta’lim sifati bo‘yicha yuqori natija ko‘rsatgan umumta’lim maktablari rahbar va pedagog xodimlariga har oy 10 foizdan 40 foizgacha ustama to‘lash tartibi belgilangan.

Ustama barcha maktablarga beriladimi?

Yo‘q. Ustama o‘qitish va o‘quvchilar bilimini baholashning yangi tartibi joriy etilgan hamda belgilangan mezonlar asosida saralangan maktablar xodimlariga to‘lanadi.

Maktablar ikki bosqichda baholanadi:
1.      Elektron jurnaldagi o‘quvchilarning I–IV choraklardagi o‘zlashtirish natijalari asosida har bir hududdagi yuqori natija ko‘rsatgan dastlabki 20 foiz maktab saralanadi.
2.      Saralangan maktablarda baholash tizimining to‘g‘ri tashkil etilgani, uslubiy birlashmalar faoliyati, o‘quvchilar loyiha ishlari va boshqa ko‘rsatkichlar Monitoring guruhi tomonidan o‘rganiladi.

Ustama kimlarga to‘lanadi?

VM 263-son qarorga ko‘ra, ustama:
– maktab direktoriga;
– direktor o‘rinbosarlariga;
– umumta’lim maktabida faoliyat yuritayotgan pedagog xodimlarga to‘lanadi.

VMning 867-son qaroriga muvofiq, mehnat shartnomasi asosida ta’lim va tarbiya sohasida kasbiy faoliyat yurituvchi shaxs pedagog xodim hisoblanadi.

Shuningdek, VM 263-son qaror bilan tasdiqlangan Nizomga ko‘ra pedagog kadrlar — umumtaʼlim maktabida faoliyat yuritayotgan barcha oʻqituvchilar hisoblanadi.

Shu sababli maktab shtatidagi maxsus pedagoglar ham mazkur ustamani olish huquqiga ega.

Ustama miqdori qancha?

Maktabning reytingdagi natijasiga qarab:
– eng yuqori natija ko‘rsatgan birinchi 5 foiz maktablarga – 40 foiz;
– keyingi 10 foiz maktablarga – 30 foiz;
– keyingi 15 foiz maktablarga – 20 foiz;
– saralangan qolgan maktablarga – 10 foiz ustama belgilanadi.
Ustama xodimning oylik maoshiga qo‘shib, har oy to‘lanadi.

Xodimga qanday talab qo‘yiladi?

Nizomning 11-bandiga ko‘ra, rahbar yoki pedagog xodim ustama olish uchun maktab baholangan o‘quv yilida, ya’ni I–IV choraklar davomida to‘liq ishlagan bo‘lishi shart. Demak, baholash yilining o‘rtasida ishga kirgan yoki barcha choraklarda ishlamagan xodim mazkur baholash natijasi bo‘yicha ustama olish huquqiga ega bo‘lmaydi.

Ustama qachondan va qancha muddatga to‘lanadi?

Ustama baholash o‘tkazilgan o‘quv yilidan keyingi o‘quv yilida – 1-sentabrdan 31-avgustgacha, ya’ni bir yil davomida to‘lanadi. To‘lov Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining (endilikda Taʼlim va ilm-fan vazirligi) buyrug‘i asosida amalga oshiriladi.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

​​Shartnoma boshqa, asl kelishuv boshqa bo‘lsa nima bo‘ladi?

Amaliyotda taraflar bir bitimni rasmiylashtirib, aslida boshqa huquqiy munosabatni yashiradigan holatlar uchraydi. Masalan, hadya ortida oldi-sotdi yoki oldi-sotdi o‘rnida ijara turishi mumkin.

FKning 124-moddasi bunday holatlarni ko‘zbo‘yamachilik bitimi sifatida baholaydi.

Yangi maqolamizda:
·  qalbaki va ko‘zbo‘yamachilik bitimi o‘rtasidagi farq,
·  niqoblovchi va niqoblangan bitim,
·  taraflarning haqiqiy irodasi qanday aniqlanishi,
·  bunday bitimni qanday isbotlash mumkinligi tahlil qilindi.

Maqolada asosiy savol bitta: sud hujjatda yozilgan narsaga qaraydimi yoki taraflar haqiqatda nimani ko‘zlaganiga?

Kadastr hujjati yo‘q uy meros bo‘lib o‘tadimi?

Merosxo‘r ekanlikning o‘zi hujjatsiz uy-joydan ulush olish uchun yetarli emas. Chunki meros tarkibiga faqat marhumga qonuniy asosda tegishli bo‘lgan mol-mulk va mulkiy huquqlar kiradi.

Fuqarolik kodeksining 1112-moddasiga ko‘ra, vorislik vasiyat yoki qonun bo‘yicha amalga oshiriladi. Kodeksning 1113-moddasiga muvofiq esa, meros ochilgan paytda meros qoldiruvchiga tegishli bo‘lgan ko‘char va ko‘chmas mulk, shuningdek uning vafotidan keyin ham bekor bo‘lmaydigan mulkiy huquq va majburiyatlar meros tarkibiga kiradi.

Demak, qarindoshlik shaxsning merosxo‘r ekanini tasdiqlaydi, lekin muayyan uy-joyning meros mulki ekanini o‘z-o‘zidan isbotlamaydi. Avvalo ushbu uy yoki yerga bo‘lgan huquq marhumga tegishli bo‘lganini aniqlash talab etiladi.

Shu o‘rinda “kadastr hujjati yo‘q” degan holatni “umuman huquq mavjud emas” degan holatdan ajratish kerak.

Agar marhumga yer ajratish to‘g‘risida hokim yoki eski ijroiya qo‘mitasi qarori, mahalla yoxud qishloq organining hujjati, kolxoz yig‘ilishi bayonnomasi, sovxoz direktorining buyrug‘i, oldi-sotdi, hadya, ayirboshlash shartnomasi yoki boshqa huquqni belgilovchi hujjat mavjud bo‘lgan bo‘lsa, faqat kadastr rasmiylashtirilmagani meros huquqini yo‘qqa chiqarmaydi.

“Ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish to‘g‘risida”gi Qonunning 31-moddasiga ko‘ra, eski davrda qabul qilingan va davlat arxivi tomonidan tasdiqlangan yer ajratish haqidagi qarorlar ham huquqni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun asos bo‘lishi mumkin.

Bunday vaziyatda quyidagi tartibda harakat qilinadi:
1.    Kadastr organi, davlat arxivi, hokimlik va mahalladan uy-joy hamda yerga oid eski hujjatlar so‘raladi.
2.    Topilgan hujjatlar asosida ko‘chmas mulk huquqini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish va kadastr hujjatini shakllantirish chorasi ko‘riladi.
3.    Kadastr yoki notarius rad etsa, og‘zaki javob bilan cheklanmasdan yozma rad qarori olinadi.
4.    Zarur hollarda sudga uy-joyning marhumga tegishli bo‘lganini e’tirof etish, uni meros tarkibiga kiritish hamda merosxo‘rlarning ulushlariga bo‘lgan huquqni tan olish haqida da’vo kiritiladi.

Sud qarori bino va inshootga bo‘lgan mulk huquqini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun mustaqil asos hisoblanadi.

Ammo yer marhumga hech qachon qonuniy ravishda ajratilmagan, uy o‘zboshimchalik bilan qurilgan va mulk huquqining vujudga kelishiga asos bo‘ladigan birorta hujjat mavjud bo‘lmasa, bu uy faqat merosxo‘rlar borligi sababli meros mulkiga aylanmaydi. Oliy sud tushuntirishiga ko‘ra, o‘zboshimchalik bilan qurilgan yoki tegishli tartibda rasmiylashtirilmagan imorat meros tarkibiga faqat marhumning unga nisbatan mulk huquqi belgilangan tartibda e’tirof etilganidan keyin kiritilishi mumkin.

Meros qilib olish uchun avvalo meros qoldiruvchining uy-joy yoki yerga nisbatan huquqi mavjud bo‘lishi kerak. Hujjat yo‘qolgan yoki kadastr rasmiylashtirilmagan bo‘lsa, huquq arxiv hujjatlari yoxud sud qarori orqali tasdiqlanishi mumkin. Ammo huquqning o‘zi hech qachon vujudga kelmagan bo‘lsa, meros to‘g‘risidagi normalar bunday uyga mulk huquqini yaratib bermaydi.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

Xususiy otmga qabul: sms kelishi talaba bo‘ldingiz degani emas

Nodavlat oliy ta’lim tashkilotlariga qabul qilish tartibi bo‘yicha ayrim muhim qoidalarni bilib qo‘yish lozim.

Prezidentning PF–107-son Farmoniga muvofiq, davlat, nodavlat va xorijiy oliy ta’lim tashkilotlarining bakalavriat hamda magistraturasiga qabul bir o‘quv yilida bir marta (iyun–sentabr) oylarida amalga oshiriladi. OTM qabulning aniq boshlanish va tugash sanasi hamda vaqtini oldindan e’lon qilishi kerak.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 30-iyundagi 403-son qaroriga ko‘ra:
– faqat maxsus davlat akkreditatsiyasidan o‘tgan ta’lim dasturlariga talaba qabul qilish mumkin;
– har bir nodavlat OTM uchun qabul boshlanishidan oldin eng yuqori qabul parametri belgilanadi va uni o‘quv yili davomida o‘zgartirishga yo‘l qo‘yilmaydi;
– o‘qishga qabul qilingan shaxslar to‘g‘risidagi rektor buyrug‘i yangi o‘quv yilining 1-oktabridan kechiktirmay HEMIS tizimida ro‘yxatdan o‘tkazilishi shart.

Shuning uchun “arizangiz qabul qilindi”, “imtihondan o‘tdingiz” yoki “shartnomangiz tayyor” mazmunidagi SMSlarning o‘zi hali talabalik maqomini tasdiqlamaydi. Talabalikka qabul qilish rektorning tegishli buyrug‘i bilan rasmiylashtirilishi va HEMISda qayd etilishi kerak.

Biroq universitet abituriyentga “imtihondan o‘tdingiz”, “talaba bo‘ldingiz, darsga keling” deb xabar berib, keyinchalik hech qanday asos ko‘rsatmasdan qabul qilinmaganini aytishi ham qonuniy yondashuv emas. Nodavlat OTM abituriyentga qabul natijasi va rad etish sabablari haqida aniq, to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot berishi shart.

Bunday vaziyatda abituriyent universitet rektoriga yozma murojaat qilib:
– qabul buyrug‘idan ko‘chirma berishni;
– ma’lumotlari HEMISga kiritilgan-kiritilmaganini bildirishni;
– qabul qilinmagan bo‘lsa, rad etishning aniq huquqiy asosini ko‘rsatishni;
– texnik yoki xodimlar xatosi mavjud bo‘lsa, uni bartaraf etishni talab qilishi kerak.

Murojaatga SMSlar, shaxsiy kabinet ma’lumotlari, ariza raqami, imtihon natijasi, elektron shartnoma va to‘lov hujjatlari ilova qilinadi. Muammo hal etilmasa, Ta’lim va ilm-fan vazirligiga hamda Raqobat qo‘mitasiga shikoyat qilish mumkin.

📲 Telegram | Instagram | Veb-sayt

⚖️ Milliy sertifikatga huquq fanidan tayyorlanayotgan abituriyentlar uchun

Huquqni yaxshi bilasiz, mavzularni yodlaysiz, lekin testda baribir ayrim savollarda adashib qolasizmi?

@LawPrep_uz jamoasi siz uchun bepul vebinar tashkil qilmoqda.

Vebinarda:
— milliy sertifikat savollari qanday tuzilishi;
— savollardagi “tuzoq” variantlarni qanday aniqlash;
— mavzuni bilish bilan testni to‘g‘ri ishlash o‘rtasidagi farq;
— bitta mavzu misolida savollarni tahlil qilish usullari ko‘rsatib beriladi.

📅 8-oktabr, payshanba
🕐 Soat 20:00
📍 Onlayn zoom platformasida

Vebinar bepul. Ishtirok etish uchun oldindan ro‘yxatdan o‘tish kifoya.

🎁 Vebinar ishtirokchilari uchun LawPrep ilovasidagi video darslarga −20% chegirma!

Video darslar maktab darsligidagi har bir mavzuga mos, darslarni istalgan vaqtda telefondan ko‘rishingiz, test yechishingiz va XP yig‘ishingiz mumkin.

🔥 Chegirma 20-oktyabrgacha amal qiladi.
🎟 Promokod: HUQUQ2027

👉 Ro‘yxatdan o‘tish: @turaev_javokhir

Huquqdan yuqori natija olish faqat ko‘p yodlash emas — savolni to‘g‘ri tushunish va testdagi “tuzoq”larni ko‘ra bilish ham muhim.

Ilovani yuklab olish: App Store | Google Play

http://telegraph.controller.bot/files/1929479212/AgACAgIAAxkBAAIIiWqU88a30rAE-QPFbGzbLj9b1kaVAALPKGsb3nKgSLA7sVsS7D-wAQADAgADeQADPQQ🇺🇿 Mustaqilligimiz abadiy bo‘lsin!

Aziz yurtdoshlar!
Sizlarni O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 35 yilligi bilan chin qalbimdan muborakbod etaman!

Mustaqillik — xalqimizning o‘z taqdirini o‘zi belgilashi, o‘z yurtida erkin va farovon yashashi, kelajagini o‘z qo‘li bilan bunyod etishining mustahkam poydevoridir.

Bugun yurtimiz erishayotgan yutuqlar, amalga oshirilayotgan islohotlar va xalqimiz hayotidagi o‘zgarishlar zamirida istiqlol bergan imkoniyatlar mujassam.

Ushbu ulug‘ ayyomda har bir xonadonga tinchlik, fayz-u baraka va farovonlik tilayman. Yurtimiz osmoni hamisha musaffo, xalqimiz hamjihat, Vatanimiz taraqqiyoti bardavom bo‘lsin!

🇺🇿 Mustaqilligimiz abadiy, Vatanimiz ravnaqi ziyoda bo‘lsin!

CEFR sertifikati muddati tugasa, unga bog‘langan TKT, TESOL, TEFL yoki TESL uchun ustama to‘xtatiladimi?

Bu masalaga aniqlik kiritildi.
2026-yil 3-iyundan 3515-son bilan ro‘yxatdan o‘tkazilgan “Xorijiy tillar va umumta’lim fanlarini bilish darajasini belgilovchi milliy va xalqaro tan olingan sertifikatlar ro‘yxati”ga yangi o‘zgartirishlar kuchga kirdi.

Yangi qoidaga ko‘ra, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va kasbiy ta’lim muassasalarida ishlayotgan pedagoglarning TKT, TESOL, TEFL, TESL sertifikatlari CEFR tizimidagi B2 yoki undan yuqori darajadagi sertifikat bilan birgalikda qabul qilinadi.

Biroq sertifikatlar birgalikda qabul qilinganidan keyin ustama to‘lash muddati CEFR sertifikatining amal qilish muddatiga bog‘liq bo‘lmaydi. Ustama TKT, TESOL, TEFL yoki TESL sertifikatining amal qilish muddati asosida to‘lanadi.

Masalan, o‘qituvchi TKT va amaldagi B2 sertifikatini birgalikda ERP bazasiga joylashtirgan bo‘lsa, keyinchalik B2 sertifikatining muddati tugashi TKT uchun ustamani to‘xtatishga asos bo‘lmaydi. TKT sertifikati amal qilar ekan, ustama to‘lanishi davom etadi.

TKT bo‘yicha ustama muddatini hisoblashda barcha uchta moduldan oxirgi topshirilgan modul sanasi asos qilib olinadi.

Xulosa qilib aytganda, CEFR B2 yoki undan yuqori darajadagi sertifikatning muddati tugagan bo‘lsa ham, u bilan birgalikda qabul qilingan TKT, TESOL, TEFL yoki TESL sertifikati amal qilayotgan bo‘lsa, ustama shu sertifikatning amal qilish muddati tugaguniga qadar to‘lanadi.

📲 | https://www.instagram.com/doniyor_imomniyozov?igsh=MWFxdmlmZGg2aDdheA== | https://yuristpro.uz/

“Ayollar daftari”dan chiqarilsa, talabaning granti bekor bo‘ladimi?
Ayrim talabalar ehtiyojmand oilalardagi xotin-qizlar uchun ajratilgan qo‘shimcha davlat granti asosida o‘qishga qabul qilingan. Keyinchalik “Ayollar daftari”dan chiqarilsa, talabani “davlat granti”dan “to‘lov-kontrakt”ga o‘zgartirishmoqda.

Bu qanchalik qonuniy?

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 23-iyundagi 402-son qarori bilan tasdiqlangan “Oliy ta’lim muassasalariga qo‘shimcha davlat granti asosidagi qabul ko‘rsatkichlari doirasida ehtiyojmand oilalardagi xotin-qizlarga tanlovda ishtirok etish uchun tavsiyanoma berish va ularni o‘qishga qabul qilishni tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizom” tavsiyanoma berish hamda grant asosida o‘qishga qabul qilish tartibini belgilaydi.
Talabaning imtiyozga muvofiqligi tavsiyanoma berilgan va o‘qishga qabul qilingan paytda aniqlanadi. Nizomda talaba keyinchalik “Ayollar daftari”dan chiqarilsa, uning avval qonuniy asosda olgan granti bekor qilinadi, degan qoida mavjud emas.

Prezidentning 2024-yil 24-maydagi PF–81-son Farmoniga ko‘ra, qonunchilikda belgilangan imtiyoz yoki maqsadli qabul asosida davlat grantiga qabul qilingan talabaga ajratilgan grant ijtimoiy-rag‘batlantiruvchi grant hisoblanadi. Bunday grant talabaga o‘qish davri uchun to‘liq hajmda taqdim etiladi.

Demak, bakalavriatning normativ muddati to‘rt yil bo‘lsa, imtiyozli grant ham to‘rt yil davomida saqlanishi kerak. Oddiy ta’lim grantlarini keyingi kurslarda qayta taqsimlash tartibi ijtimoiy-rag‘batlantiruvchi grantlarga tatbiq etilmaydi.

Bunday holatda talaba universitet rektori nomiga yozma murojaat qilib:
·         grantga qabul qilish haqidagi buyruqdan ko‘chirma berishni;
·         grant maqomi qaysi buyruq va qonunchilik normasi asosida o‘zgartirilganini tushuntirishni;
·         HEMIS va http://My.gov.uz/ tizimlaridagi ma’lumotlarni tuzatishni;
·         ijtimoiy-rag‘batlantiruvchi grant maqomini tiklashni so‘rashi kerak.


Murojaatga tavsiyanoma, qabul buyrug‘i yoki natijasi, grant maqomi aks etgan avvalgi ma’lumot ilova qilish lozim.

Muammo bartaraf etilmasa, Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda hududiy adliya boshqarmasiga shikoyat qilish mumkin. Zarur bo‘lsa, ma’muriy suddan grant maqomini o‘zgartirishga doir qaror yoki harakatni qonunga xilof deb topish, grantni tiklash va hisoblangan kontrakt qarzdorligini bekor qilish so‘raladi.

Konstitutsiyaning 20-moddasiga ko‘ra, inson bilan davlat organlari o‘rtasidagi munosabatlarda yuzaga keladigan qonunchilikdagi barcha ziddiyat va noaniqliklar inson foydasiga talqin etiladi. Grantni bekor qilishga doir aniq norma va rasmiy qaror mavjud bo‘lmasa, noaniqlik talabaning zarariga hal qilinishi mumkin emas.

📲 | https://www.instagram.com/doniyor_imomniyozov?igsh=MWFxdmlmZGg2aDdheA== | https://yuristpro.uz/

http://telegraph.controller.bot/files/1929479212/BQACAgIAAxkBAAIIfmqQKrsdWawiFkHb69QMCFTyee10AAKHrAACZ46BSOGWqAttUfu0PQQTIEK xulosasi bo‘lmasa, bir yo‘la nafaqa to‘lanmaydimi?

Avvalgi postimizda ish joyidagi baxtsiz hodisa oqibatida xodim foydasiga 185 million so‘mdan ortiq mablag‘ undirilgani va ushbu ish bo‘yicha batafsil maqola tayyorlashimizni ma’lum qilgan edik.

Va’da qilingan maqola tayyor bo‘ldi.

Unda apellyatsiya muhokamasida esa javobgar vakiliga berilgan quyidagi beshta savol ishning yo‘nalishini o‘zgartirdi:

- Bir yo‘la nafaqa to‘lash uchun asos nima?
- TIEK xulosasi aslida nimani tasdiqlaydi?
- Kasbiy mehnat qobiliyatining 5 yoki 60 foizga yo‘qotilishi nafaqa miqdoriga ta’sir qiladimi?
- TIEK xulosasi bo‘lmasligining huquqiy oqibati qanday?
- Qaysi holatlarda bir yo‘la nafaqa to‘lanmaydi?

Mazkur ish misolida xodimning huquqlari qanday himoya qilingani va sudlar qaysi huquqiy yondashuvni tanlaganini maqolada batafsil o‘qing.

30 soat dars – o‘qituvchining huquqimi yoki eng yuqori chegara?
Ayrim o‘qituvchilar “1,5 stavka ishlash mumkin ekan, menga 30 soat dars berilishi shart”, degan talabni qo‘ymoqda. Biroq 1,5 stavka ishlashga ruxsat berilgani har bir o‘qituvchiga 30 soat dars berilishi shartligini anglatmaydi.

Mehnat kodeksining 184-moddasida pedagoglar uchun haftasiga 36 soatdan oshmaydigan ish vaqti belgilangan. Ammo 36 soatning barchasi dars mashg‘uloti hisoblanmaydi.

3058-son Yo‘riqnomaga ko‘ra, pedagogning ish yuklamasi ikki qismdan iborat:
· bevosita dars mashg‘ulotlari;
· metodik va tashkiliy-pedagogik ishlar.

Bir stavkada:
· I–IV sinf o‘qituvchisi – 18 soat dars va 18 soat boshqa pedagogik ish, jami 36 soat;
· V–XI sinf o‘qituvchisi – 20 soat dars va 16 soat boshqa pedagogik ish, jami 36 soat ishlaydi.

O‘qituvchi 1,5 stavka ishlasa:
·  I–IV sinflarda – 27 soat dars va 27 soat boshqa pedagogik ish;
·  V–XI sinflarda – 30 soat dars va 24 soat boshqa pedagogik ish bajaradi.

Demak, 30 soat dars olgan fan o‘qituvchisining umumiy ish yuklamasi haftasiga 54 soatni, olti kunlik ish haftasida o‘rtacha kuniga 9 soatni tashkil etadi.

Vazirlar Mahkamasining 275-son qaroriga ko‘ra, o‘qituvchiga tarifikatsiya asosida 1,5 stavkagacha ish yuklamasi berilishi mumkin. Biroq bu norma 1,5 stavkani talab qilish huquqini bermaydi.

Nizom (3271)ning 15-bandiga ko‘ra, darslar pedagogik kengash tomonidan malaka toifasi, sertifikat va boshqa ustuvor ko‘rsatkichlar asosida taqsimlanadi. 16-bandda ustuvor o‘qituvchilarga maksimal dars soati berish tavsiya etilgan, majburiy talab belgilanmagan. Bir xil ko‘rsatkichga ega o‘qituvchilar o‘rtasida esa soatlar teng taqsimlanishi kerak.

Nizomning 17-bandida belgilangan 1,5 stavka – o‘qituvchiga berilishi mumkin bo‘lgan eng yuqori yuklama, kafolatlangan dars soati emas.

Shu sababli oliy toifali yoki sertifikatga ega o‘qituvchi ustuvorlikka ega bo‘lishi mumkin, ammo maktabda soatlar yetarli bo‘lmasa, 30 soat dars berilishini talab qila olmaydi. Bir o‘qituvchini 30 soat bilan ta’minlash uchun boshqa pedagogni ishdan bo‘shatish ham mumkin emas.

Xulosa qiladigan bo‘lsak, 30 soat dars – o‘qituvchining kafolatlangan huquqi emas, 1,5 stavka doirasida berilishi mumkin bo‘lgan eng yuqori miqdor. Direktor va kengashning vazifasi har bir o‘qituvchini 30 soat bilan ta’minlash emas, mavjud darslarni Nizom dagi ustuvorlik asosida qonuniy va adolatli taqsimlashdir.

📲 | https://www.instagram.com/doniyor_imomniyozov?igsh=MWFxdmlmZGg2aDdheA== | https://yuristpro.uz/

http://telegraph.controller.bot/files/1929479212/AgACAgIAAxkBAAIIZWqOzeku_KG8-xEikQFdhdeNUH3IAAIrHmsbMstwSCujI6BRyY3RAQADAgADeQADPQQIsh joyidagi baxtsiz hodisa: xodim foydasiga 185 million so‘mdan ortiq mablag‘ undirildi

Bugun anchadan beri davom etib kelayotgan sud ishimiz xodim foydasiga yakunlandi.

Yirik zavod xodimi ish joyidagi baxtsiz hodisa oqibatida jarohatlangan va bu holat bo‘yicha N-1 shaklidagi dalolatnoma rasmiylashtirilgan. Biroq ish beruvchi xodimga tegishli bir martalik nafaqani to‘lamagan.

Birinchi instansiya sudi TIEK xulosasi mavjud emasligini asos qilib, da’voni rad etgan edi. Apellyatsiya instansiyasi esa bugun mazkur hal qiluv qarorini bekor qilib, xodimning da’vosini qanoatlantirdi.

Sud qaroriga ko‘ra, xodim foydasiga:
·         39 million so‘m bir martalik nafaqa;
·         142 million so‘mdan ortiq neustoyka;
·         4 million so‘m ma’naviy zarar undiriladigan bo‘ldi.

Ushbu ishning asosiy jihati shundaki, apellyatsiya sudi bir martalik nafaqani undirishda N-1 shaklidagi dalolatnomaga asosiy huquqiy hujjat sifatida baho berdi. TIEK xulosasining mavjud emasligi esa xodimning nafaqa olish huquqini rad etadigan hal qiluvchi mezon sifatida qabul qilinmadi.

Mazkur ishning barcha tafsilotlari, sud jarayonida keltirilgan dalillar, birinchi instansiya sudining xulosasi va apellyatsiya instansiyasining huquqiy yondashuvi haqida alohida maqola tayyorlayman. Unda ish joyidagi baxtsiz hodisa yuzasidan xodimning huquqlari, N-1 dalolatnomasining ahamiyati hamda TIEK xulosasiga oid masalalar batafsil yoritiladi.

Sinf rahbari oliy ma’lumotli bo‘lishi shartmi?

Ayrim maktablarda o‘rta maxsus ma’lumotli o‘qituvchilarga “oliy pedagogik ma’lumotingiz yo‘q” degan sabab bilan sinf rahbarligi berilmayapti. Ammo bu talab bekor qilingan.

Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2023-yil 27-iyundagi 190-son buyrug‘i bilan “Umumiy o‘rta ta’lim muassasasi sinf rahbarining lavozim yo‘riqnomasi” tasdiqlangan.

Keyinchalik mazkur yo‘riqnomaga sinf rahbari oliy pedagogik ma’lumotga ega bo‘lishi kerakligi haqidagi talab kiritilgan edi. Biroq Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining 2025-yil 23-oktyabrdagi 398-son buyrug‘i bilan ushbu talab bekor qilindi.

Demak, pedagogik kollej yoki tegishli o‘rta maxsus ta’lim muassasasini bitirgan o‘qituvchiga faqat oliy ma’lumoti yo‘qligi sababli sinf rahbarligi berishni rad etish mumkin emas.

Amaldagi talablarga ko‘ra, sinf rahbari:
🔹 maktabda asosiy ish joyi bo‘yicha ishlashi;
🔹 boshqaruvchilik qobiliyatiga ega bo‘lishi;
🔹 o‘quvchilar bilan ishlashga mas’uliyat bilan yondasha olishi kerak.

Masalan, pedagogik kollejni bitirgan va hozir boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishida sirtdan o‘qiyotgan o‘qituvchi yuqoridagi mezonlarga javob bersa, unga sinf rahbarligini berish mumkin.

Sinf rahbarligi alohida lavozim hisoblanmaydi. U direktorning buyrug‘i bilan o‘qituvchiga yuklatiladi.

Xulosa qilib aytganda, sinf rahbari albatta oliy ma’lumotli bo‘lishi shart emas. Oliy pedagogik ma’lumotga ega bo‘lish haqidagi talab bekor qilingan.

📲 | https://www.instagram.com/doniyor_imomniyozov?igsh=MWFxdmlmZGg2aDdheA== | https://yuristpro.uz/

O‘qituvchida ham toifa, ham sertifikat bo‘lsa, dars taqsimotida ikkita ustunlik beriladimi?

Yo‘q, toifa va sertifikat alohida-alohida qo‘shib hisoblanmaydi.

“Umumta’lim muassasalarida sinflarni komplektlash hamda tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risida”gi nizomning 15-bandida dars taqsimotidagi ustuvorlik quyidagicha belgilangan:
🔹 oliy malaka toifali o‘qituvchi;
🔹 o‘zi dars beradigan fan bo‘yicha tan olingan milliy yoki xalqaro sertifikatga ega o‘qituvchi;
🔹 birinchi malaka toifali o‘qituvchi;
🔹 ikkinchi malaka toifali o‘qituvchi;
🔹 oliy ma’lumotli toifasiz o‘qituvchi.

Nizomning 16-bandiga ko‘ra, o‘qituvchida ushbu ko‘rsatkichlarning bir nechtasi mavjud bo‘lsa, dars taqsimotida faqat eng yuqori ko‘rsatkichi hisobga olinadi.

Masalan:
▪️ oliy toifa va sertifikatga ega o‘qituvchi — oliy toifali o‘qituvchi sifatida;
▪️ birinchi toifa va sertifikatga ega o‘qituvchi — sertifikatli o‘qituvchi sifatida;
▪️ ikkinchi toifa va sertifikatga ega o‘qituvchi ham — sertifikatli o‘qituvchi sifatida baholanadi.

Demak, birinchi toifa va sertifikatga ega o‘qituvchi bilan ikkinchi toifa va sertifikatga ega o‘qituvchi dars taqsimotida bir xil — sertifikatli o‘qituvchi sifatida teng ustuvorlikka ega bo‘ladi. Nizomga ko‘ra, aynan bir xil ko‘rsatkichga ega o‘qituvchilar o‘rtasida darslar teng taqsimlanadi.

Oliy toifa va sertifikatga ega o‘qituvchiga esa “oliy toifa uchun bir ustunlik, sertifikat uchun yana bir ustunlik” berilmaydi. Uning faqat eng yuqori ko‘rsatkichi — oliy toifasi inobatga olinadi.

Shuningdek, ustuvor o‘qituvchiga maksimal dars soati berish Nizomda tavsiya sifatida belgilangan. Yakuniy taqsimot pedagogik kengash tomonidan fan bo‘yicha mavjud soatlar va o‘qituvchilarning ko‘rsatkichlari asosida amalga oshiriladi.

Xulosa qiladigan bo‘lsak, toifa va sertifikat ustunliklari qo‘shilmaydi. Dars taqsimotida o‘qituvchining 3271-son Nizomdagi eng yuqori ko‘rsatkichi hisobga olinadi.

📲 | https://www.instagram.com/doniyor_imomniyozov?igsh=MWFxdmlmZGg2aDdheA== | https://yuristpro.uz/

O‘qituvchiga 20 soatdan ortiq dars berish mumkin emasmi?

Ba’zi maktablarda o‘qituvchiga “20 soatdan ortiq dars olish mumkin emas” degan vaj bilan qo‘shimcha dars berilmaydi. Aslida qonunchilikda bunday umumiy taqiq mavjud emas.

Vazirlar Mahkamasining 2005-yil 21-dekabrdagi 275-son qarori 3-ilovasi bilan tasdiqlangan “Xalq ta’limi xodimlari mehnatiga haq to‘lash to‘g‘risida”gi nizomning 20-bandiga ko‘ra, tarifikatsiya ro‘yxati asosida o‘qituvchiga 1,5 stavkagacha dars berilishi mumkin. Bir stavkadan ortiq ajratilgan darslar bo‘sh ish o‘rni sifatida qayd etilmaydi.

“Umumta’lim muassasalarida sinflarni komplektlash hamda tarifikatsiya ro‘yxatlarini shakllantirish tartibi to‘g‘risida”gi nizomga ko‘ra:

🔹 I–IV sinf o‘qituvchisi uchun bir stavka — haftasiga 18 soat;

🔹 V–XI sinf o‘qituvchisi uchun bir stavka — haftasiga 20 soat;

🔹 o‘qituvchiga ko‘pi bilan 1,5 stavka dars berilishi mumkin.

Nizomning 17-bandida ham o‘qituvchiga yillik 1,5 stavkadan, ya’ni 2 322 soatdan ortiq dars berish taqiqlangan.

Demak, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisiga haftasiga 27 soatgacha, V–XI sinf fan o‘qituvchisiga esa 30 soatgacha dars berishga yo‘l qo‘yiladi. Ayrim fanlarda 20 soatdan ortiq dars olish mumkin, boshqa fanlarda mumkin emas, degan umumiy qoida mavjud emas.

Biroq 1,5 stavka dars olish o‘qituvchining talab qilish huquqi degani emas. Darslar 3271-son Nizomning 15-bandidagi malaka toifasi, sertifikat va boshqa ustuvor ko‘rsatkichlar asosida pedagogik kengash tomonidan taqsimlanadi. Bir xil ko‘rsatkichlarga ega, aynan bir fandan dars beradigan o‘qituvchilar o‘rtasida soatlar teng taqsimlanishi kerak (16-band).

Xulosa qiladigan bo‘lsak, o‘qituvchiga 20 soatdan ortiq dars berish qonunga zid emas. Yuqori sinf o‘qituvchisiga 30 soatgacha dars berilishi mumkin. Ammo qo‘shimcha soatlar fan bo‘yicha mavjud yuklama va 3271-son Nizomdagi ustuvorlik asosida taqsimlanadi.

📲 | https://www.instagram.com/doniyor_imomniyozov?igsh=MWFxdmlmZGg2aDdheA== | https://yuristpro.uz/