Nurulloh Muhammad Raufxon

Бирон нарса ҳақида ҳеч ким ҳеч кимга ваъда беришга мажбур эмас, аммо ўз ихтиёри билан ваъда бердими, уни бажаришга мажбур.
Эр кишига ярашиқли хулқ бу.

Шу кунларда қардош Озарбойжонда бўлаётган воқеалар, хусусан Озарбойжон ва Туркия орасида кечаётган тортишувлар жуда ёқимсиздир. Ишқилиб, турк давлатлари бирлашуви жараёнига салбий таъсир кўрсатмасин-да. Орқада душман (ёки душманлар) тургани аниқ.
Аммо бизга тушадигани душман фитнасига учмасликдир.
Эй Оллоҳ, Ўзинг ўртани тузат.

Болалигимда уйда Дажжол ҳақида гапиришса, оғзим очилиб эшитардим. "У шунақа хавфлики, кўчадан ўтиб қолса, одамлар уйидан чиқиб ўзидан ўзи эргашиб кетаверади", дейишса, "Одамлар ёмон нарсага қандай қилиб эргашади?" деб ҳайрон бўлардим. Ақлимга сиғдиролмасидим. "Мияси йўқми одамларнинг?" дердим.
Шу кунларда мамлакатимизда ўхшаш ҳодиса юз берди. Бизга етти ёт бегона қанақадир бир ижтимоий тармоқ фаоли юртимизга келган экан, минг-минглаб одам уйидан отилиб чиқиб, орқасидан гурас-гурас эргашиб юрибди!
Болалигимда эшитган у ривоятларга нафақат ишондим, нафақат ақлимга сиғди, балки кўзим билан кўрдим. Юрагида имони бўлмаса, одам бунақа пайтлари ўзини билмай қоларкан, мияси тақа-тақ тўхтаркан, бир зумда қўй каби, мол каби бўлиб қоларкан.
Оломон деб аталмиш бу хил мавжудотнинг Дажжол соясининг сояси бўлишга ҳам арзимайдиган оддий бир блогерга эргашиши шунчалик, бир куни Дажжолнинг нақ ўзи келса, албатта бундан минг-минг карра баттари бўлади-да! Тавба...

Ўзбекистон туманимиз яхши ташаббус бошлабди. "Мурожаат Ўзбекистон тумани" номида тилгиром гуруҳ очиб, халқнинг додига қулоқ соляпти экан!
Бу ташаббус юқоридан тушганми ё қуйидан чиққанми, мамлакатдаги бошқа туманлар ҳам бу ишни жорий этганми-йўқми — билмайман, лекин камина бу янгиликни биринчи бўлиб Ўзбекистон туманида кўрдим. Энди бирон муаммога дуч келган аҳоли илгаридагидек беш-ўн чақирим йўл босиб, ташкилотма-ташкилот сарсон бўлиб юрмайди, муаммони шартта гуруҳ саҳифасига ёзади, мутасадди ташкилотларга шикоят ва фикр-мулоҳазаларни мунтазам кузатиб бориш топширилган бўлса керак, ўша заҳоти тегишли тармоқ вакили жавоб қилади.
Икки-уч кундан бери кузатиб келяпман: асосан чироқ, сув, вайфай, ахлат... масалалари кўтариляпти ва кўпи ўрнида ҳал этиляпти. Ҳарҳолда бу усул халқ қабулларидан ҳам кўра тез, самаралига ўхшаб қолди.
Айни чоқда, бу гуруҳ ёзишмаларидан мамлакатда аҳоли норозилигига сабаб бўлаётган энг катта муаммо ҳали ҳам ЧИРОҚ ЎЧИШ масаласи бўлиб қолаётганини билса бўлади.
Афсус, ҳозирча гуруҳга 1500 (бир ярим минг) киши обуна бўлибди (янги очилган шекилли), аслида, бутун туман аҳли обуна бўлса арзийди.

1980 йил июлининг 10-куни дафтар четига ушбуларни ёзиб қўйган эканман. Ҳозир кўриб қолдим. Эсдалик учун бу ерга ҳам кўчирдим.

***

..."Жиноят ва жазо"ни яна бир марта ўқиб чиқдим. Уни ёзиб бўлгунича Федя (Фёдор Достоевский) жинни бўлиб қолмаганига ҳайронман.
Буюк ва сунъий...
Сунъий-да негадир. Лекин Достоевский шу сунъийликдан табиий мева етиштирган. Яхши!
Бироқ ҳаётга яқинлик (реализм) бобида у барибир Толстойдан бир поғона қуйи тураркан. Реализмнинг достоевскийчаси кўпроқ романтизм ва натурализмга яқинроқ оҳангда жаранглайди.
Менга-ку, аслида, ХVII аср сўнгларидан то XIX аср охиригача Ғарб ёзувчиларининг қаҳрамонлари жуда ортиқча гапдон, эзма, сафсатабоз бўлиб туюлади, ёқмайди унча. Гўё публисист-файласуфлардек..."

(80. VII. 10.даги хатдан)

***

Қаранг, орадан 46 йил ўтибди, лекин камина ҳамон ўша фикрдаман. Иккаласи солиштирилса, менга кўпроқ Толстой ёқади. Руҳи руҳимга яқин. Тоза.
Достоевскийда эса, қанақадир ғайриинсоний руҳ, ҳатто фашистлик аломатлари бор. Бекорга у Адўлф Ҳитлернинг энг севимли ёзувчиси бўлмаган дейман. Эсдаликларда келишича, Ҳитлернинг устоли устида доим Достоевскийнинг китоблари турган.
Кейинчалик хатларини ўқиганимда, Туркистон босқинчиси ва шафқатсиз қотили Искобил (Скобелев) Достоевскийнинг энг яқин дўсти бўлганини ва Искобил ҳали Булғористондалик пайти унга махсус хат ёзиб: "Ғарбни қўй, Шарққа қараб юр, Туркистонни босиб ол!" деб маслаҳат берганини, шунга шавқлантирганини ўқидим ва тамоман кўнглим қолди. Чиндан Достоевскийда ирқчилик, шовинистлик, фашистлик кайфияти борлигига иқрор бўлдим.

Сентабирнинг 22-куни Central Asian Expocenter CAEx Uzbekistanда янги технологиялар кўргазмаси бошланган эди. Бугун сентабирнинг 25-си охирги кун.
Кеча оилавий бўлиб бордик. Таассуротларим жуда яхши. Қатнашчилари ҳам, томошачилар ҳам бари ёшлар! Умидлар қанотланди. Уч-тўртта суратга олдим.
Анча йиллардан бери Туркияда "Технофест" (Технологиялар фестивали) бўлади. Борганман. Кампутир муҳандислиги ютуқларидан тортиб сунъий ақл мўъжизаларигача, маиший техникалардан тортиб ҳарбий учоқларгача намойиш этилади. Қанийди, бизда ҳам!.." деб ҳавас қилганман.
Биздаги ҳам қолишмайди. Зўр ташкиллаштирилган! Туркиядагидан анча кичик, лекин бошланишига ёмон эмас. Қаторда Тожикистон, Қозоғистон, Озарбойжон бўлимларини ҳам кўриб янада севиндим. Туркия, Хитой, Қурия ва яна бошқа кўп ривожланган давлатлар ҳам қатнашибди. Ўйлашимча, яқин ораларда биз ҳам уларга етиб оламиз.

Ниҳоят, ўн кун деганда телеграм каналим қайта ишга тушди!
Палакат бўлиб, тилпоним сувга чўкиб ўлди. Қутқариб қолармиканмиз деб уста дўхтирига чопдик. Жонлантириш бўлимида нақ олти кун ётди. Тирилмади. Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун.
Охири тақдирга тан бериб, янги тилпон олишга мажбур бўлдим.
Ўғлим у ёқ-бу ёғини чуқилаб, ҳозиргина ҳаётга улаб берди, Оллоҳга шукр.

Манқуртнинг биринчи сифати — тарихий хотираси ўчган бўлади.
Мустамлакачилар маҳаллий халқларни ўзига тўла бўйинсундириш учун ишни уларнинг тарихий хотирасини ўчиришдан бошлаши шундан.
Миллат ўзлигини сақласа, у ҳеч қачон ётларга бўйин сунмайди. Ватанни бой берса ҳам, юрагини сақлаб қолади ва қулликка ҳеч қачон рози бўлмайди.
Ўзликнинг ўзаги эса тарихий хотирадир. Тарихий хотира ҳатто ўзликнинг ўзидир.

Чор Ўрисияси ва ўрис-совет босқинчилари муттасил тарихимизни бизга қора кўрсатиш, ўзларини эса оқ кўрсатиш билан шуғулланди ва халқимизнинг катта бир тоифасини ўзликдан узиб манқуртлаштиришга эришди.
Ислом Каримов бошлиқ биринчи иқтидор эса, Чор ўрислари ва совет коммунист ўрислари бошлаган ва охирига етказа олмаган ишларни охирига етказди. "Мулоқот" жўрналида эълон қилинган суҳбатида Ислом Каримов гарчи тарихий хотира масаласида жиддий гаплар айтган бўлса-да, амалда манқуртларча сиёсати билан тарихий хотирани оёғини осмондан келтириб ташлади.

Битта мисол. Эски шаҳарда буюк тарихий "Турон" кутубхонаси бўларди. У ерда ўз оти билан мусулмон Туронининг руҳи бор эди. Бу руҳ қандай шаклланган десангиз, чунки ўрис истилосидан кейин уйғонган маҳаллий миллат гуллари айни шу "Турон"да тўпланиб ("Чиғатой гурунги"), миллат, халқ, ватан, давлат тақдири устида бош қотиришган, юрак-юракдан қайғуришган, узун-узун суҳбатлар қуришган ҳамда келгуси авлодларга мустамлакадан қутилиш ва юксалиш йўл-йўриқларини кўрсатиб кетишган. Ўзини билган, ўзлигини сақлаган миллат бундай қутлуғ маконни кўз қорачўғидек асраши, келгуси авлодларга соғ-омон ўтказиши керак. Аслида нима бўлди? "Турон" кутубхонаси ерлашган кўчани тўла сақлаб қолиш ўрнига, шахсан Ислом Каримов ва унинг қизи Гулнора Каримова бошчилигидаги коммунист зеҳниятли манқуртлар у кутубхонани таги-туги билан қўпорди, кўча-пўчаси билан бирга ер билан битта қилиб, Эски Жўва бозорига қўшиб юборди!
Энди у ерни, у маконни, у руҳни ҳеч қачон тиклаб ҳам, ўрнига келтириб ҳам бўлмайди!
Тарихий хотира мана шундай ўчирилади. Ва ўчирилди ҳам!

Яқинда собиқ ДХҚ (КГБ) биносининг йўқ қилиниши ҳам шу хил манқуртлаштиришнинг бир кўринишидир. Совет ўзининг жиноятлари изини шу тариқа ўчирди ҳисоб. Бу ишнинг тепасида ичимиздаги ўриспараст, ўрисияпараст тоифалар турганидан тахмин қилсак бўладики, кечаги СССРнинг тўғридан-тўғри вориси бўлмиш бугунги Ўрисиянинг қонли қўли бордек бу ишда. Чунки СССРнинг жиноятлари босқинчи Ўрисиянинг жиноятидир.

Бугун энди Алишер Навоий номидаги Адабиёт музейи тугатилаётгани ҳақида гап чиқди. Жамоатчилик шов-шув кўтарганидан кейин Ўзбекистон ФА раҳбарияти шоша-пиша гўё тушунтириш бергандек бўлди, аммо бу тушунтириш қайтага баттар саволларни кўпайтирди:
1. Агар музейни янги бинога кўчириш олдиндан режаланган бўлса, нимага бошда шу айтилмади? Вазирлар Маҳкамасининг қарори қани?
2. Янги бино тўла битганидан кейин кўчирилса бўлмасмиди?
3. Бебаҳо адабий-маънавий бойлик (янги бино битгунича) архивга мосланмаган турли ерларда сақланадими ҳеч жаҳонда? Қанақа калладан чиқди бунақа таклиф?
4. Қурилаётган бино Янги Тошкент ҳудудида эмиш. У ер қанақа ер бўлишини ҳозир билиб бўлмайди. Ҳатто "Манқуртистон" бўлмаса эди деган хавотир ҳам бор. Аксинча, музей Шайхонтоҳур туманида, Алишер Навоий кўчасида, Эски Тошкент руҳи ҳарҳолда сақланган ҳудудда, эски тошкентликлар яшаётган бўлгада қолгани тарихийлик, ўтмишга боғлилик нуқтаи назаридан тўғри бўлмасмиди?!
Ва ҳоказо.

Бунақа нозик масалаларни тарихий хотира, ўзлик, миллий руҳ нима эканини унча билмайдиганлар ўз бошларича ҳал қилавермасалар, жамоатчилик фикри билан ҳисоблашсалар, керак бўлса, "Э-э, бунақа гаплар борми? Бу ёғини ҳисобга олмабмиз!" деб янглиш қарорларини ўзгартирсалар яхши бўларди.

1992 йили Маккаи мукарраманинг Мино водийсида кўзим билан кўрган эдим: ҳажга ўз йўли билан келган ва очиқ ҳавода қўлбола чодирчаларда яшайдиган африқолик оилалар қуёшда қизиб ётган харсанг тошларнинг силлиқ юзаларида юпқа-юпқа нон, гўшт ёпиштириб пиширишарди. Ўша йили ҳаж мавсуми апрел-мой ойларига тўғри келган, ҳарорат сояда 56 даражагача (ўзимиз ўлчаганмиз) чиққан.

Шу кунларда Ўзбекистонда ҳам ҳарорат Арабистондагидан оз эмас. Тошларга нон ёпсак нон, эт ёпсак эт пишади! Ан-ниқ пишади!!! Бир синаб кўрайликмикан-а?

Ўзбекистонлик киши йилнинг уч фаслида дунёнинг қайси мамлакатида яшаса яшасин, аммо ёзни албатта Ўзбекистонда ўтказиши керак. Бизнинг мева-чевамиздақа мева-чева, қовун-тарвузимиздақа қовун-тарвуз ер юзининг ҳеч бир давлатида йўқ.

Зинашада етиштирилган, ҳозиргина Яйпан бозоридан олиб келинган "Жўрақанд" қовунини еб ўтирган киши хаёлидан ўтган ўй.

https://share.google/EON4ikvuXokKlrPsB

"Менинг ишим ҳақиқатни айтиш, унга ишонишга мажбурлаш эмас", деган экан Жан Жак Руссо.

XVIII аср буюк фаранг ёзувчиси ва файласуфининг худосизлиги ўзига, лекин бу гапи диққатга арзийди.

Футбўл (Оёқтўпи)га мактаб ёшимда жуда қаттиқ қизиққанман. Бора-бора совиб, ҳозир умуман қизиқмайман. Лекин ватаним шаънига, обрўйига тегишли гап бўлса, ҳамма соҳани каби футбўлни ҳам орқаворатдан кўзимнинг қири билан кузатиб тураман.

Саҳарлаб Қосимали баққолга тушсам, кўзи тилвизирда.
"Бўмади, ака", дейди.
"Бўмайдиям-да", дедим.
"Жа умид қиворудим-да..."
"Ҳечқиси йўқ, келаси сапар яхши бўлади... Ўнта тухум берворинг".
Тухум санашда бир-икки адашган бўлса-да, Қосимали баққол ютқизиқни ҳартугул унутди.
"Қаймоқ-чи, хонаки қаймоқ, олмайсизми?" деди.
"Уйники бўлса, қўшинг униям", дедим.

Демоқчиманки, хафа бўлманглар, ҳали ҳаммаси яхши бўпкетади.

Кеча Литва ҳукумати тўлиғича истеъфога чиқибди.
Ўтган куни Англия Бош вазири ҳам истеъфосини эълон этган эди.
Ғарб давлатларига тушунмайман: ҳокимиятга келишида қоп-қоп ваъда беради, сайлангач, ҳеч қанча ишламай истеъфога чиқади. Битта кичкина ишкал қилиб қўйса, шартта ишдан кетворади. Ажаб...
Биринчидан-ку, катта кетиб ваъда қилма, катта кетиб ваъда қилдингми, уришиб-талашиб ҳокимиятга келдингми, энди ўлгунингча ишла-да! Нима бу майнавозчилик?!
... дейман-да миндай қараб.

Қуриб қолган шафтолилар ўрнига писта кўчат экаётиб шуларни ўйлабман денг. Менга нима зарил...

Қишлоқдаман.
Қачон қишлоғимга келсам, чанқоқ томирларимга сув югуриб, қурийман деб турган шохларим ҳам қайтадан яшнаб кетади.

Ўйлаб қарасам, дунёда тўла мустақил давлат йўқ экан. Ҳар бир давлатнинг эрки-ҳуқуқи қайсидир маънода ва қанчадир миқдорда бошқа давлатлар қўлида бўларкан. Майда ва кучсиз давлатларни қўйинг, ҳатто АҚШ, Ўрисия, Хитой каби буюк ва кучли давлатларни ҳам юз фойиз мустақил, ўз эрки ўз қўлида деб бўлмайди.
Масалан, АҚШ айниқса ташқи сиёсатда жимитдай "исроил"нинг етовида юради. Ёки, аксинча, "исроил" ўзи ҳам бошқа жиҳатдан АҚШга қарам. Айниқса, ҳарбий соҳада.
Шунингдек, Ўрисия ҳам тўла мустақил эмас. Ютубларда кўриб қоламан: жуҳуд таҳлилчилар Ўрисияни "исроил" манфаатига ишлайдиган давлат деб таърифлашади.
Хитой гарчи тузуми коммунистик мафкурага асосланган бўлса-да, иқтисодий сиёсатда ҳар бир қадамда капиталистик оламнинг йирик ширкатлари кайфияти билан ҳисоблашишга мажбур.
Йирикларнинг аҳволи бундай бўлгач, майдалардан катта нарса талаб қилиб бўлмайди, албатта. Туяни шамол учирса, эчкини осмонда кўр, деганларидек.
Шундай экан, Ўзбекистонимизнинг мустақиллиги даражаси анча пастлиги тушунарли ҳолдир. Биз жануби-шарқда Хитой, шимолда Ўрисия, олис ғарбда Амрика сингари бутунисича ютаман деб турган учта йирик аждарҳо қаршисида турибмиз. Асосий вазифамиз уларни ағдариш эмас, уларга ем бўлмасликдир. Ҳатто бир қисм мустақиллигимизни қурбон қилиш эвазига бўлса ҳам.
Халқимизда доно бир дуо бор: "Борига шукр!" дейди.
Борига шукр. Шунга ҳам шукр. Мустақиллик байрамларинг қутлуғ бўлсин, дўстларим!

Kaynak: http://UzDaily.uz/
https://share.google/qgtwCeZE3iAQruSYK


Нималар бўляпти ўзи? Энди бунақа йўлга ўтишдими? Худди бизни мажбурлашаётганга ўхшайди.
Ё ичкарида бир гап борми?

Ўқ-ёй, қилич ва найза узоқ замонлар уруш қуроли эди, бугун улар спорт қуролига айланди. Лекин бунгача қанчадан-қанча одам қирилиб кетди!
Қанийди бугунги ракеталар, ҳарбий учоқлар, дронлар одам ўлдиришни, юртларни бузишни бас қилиб, бугуннинг ўзида спорт қуролларига айлантирилса!
Ўйлаб қарасам, одам боласидан ваҳший, шафқатсиз борлиқ йўқ экан.

https://www.egitisim.gen.tr/bir-halk-bir-vatan-faciası/

1989 йили июн бошларида юз берган Фарғона фожиалари эсдан чиқмаган бўлса керак. Ўшанда СССР ДХҚ (КГБ)си бир ўзбек билан бир Аҳиска турки ўртасида чиққан майда жанжални икки халқ орасидаги қонли можарога айлантириб юборган, одамлар ўлишига, уйлар ёнишига сабабчи бўлган эди.
Ўша аянчли воқеага ҳамда "Аҳиска турклари" ҳужжатли филмига бағишлаб 2016 йили ёзилган мақолам куни кеча Аҳиска туркларининг жўрналида эълон қилинди.
Қизиққанлар ҳаволага кириб ўқиши мумкин. Матн туркча.

Бизнинг умримиз узоқ давом этган қатлдир.

Мансур Ҳалложни бир кун ичида қатл қилишган эди, бизларнинг қатлимиз эса бутун умр давом этди.

Бу дунёда қатл кундасидан бошқа нарсани кўрмадик.

Битта жаллод эркимизни қатл этди.
Яна бир жаллод инсонлик ҳақ-ҳуқуқларимиз бўйнига қилич солди.

Жамият, муҳит бизни болаликдан қатлга ҳукм этди.

Қатл бутун умр давом этди.

Бизда ҳар қандай олижаноб истак, эзгу эътиқод бош кўтара бошласа, жаҳолат аталмиш жаллод дарҳол уни қатл этаверди.

Умримиз муттасил оғриқ, муттасил изтиробдир.

Раҳимжон Раҳмат саҳифасидан.

Мен ўзим адабиётчиман, лекин кўпроқ тарихни, тарих китобларини ўқишни яхши кўраман. Айниқса, охирги ўн беш-йигирма йилдан бу ёғида адабиётдан кўра кўпроқ тарихни ўқиб келяпман.
Бироқ бу тарих деганлари юзда тўқсон тўққиз фоизи ҳар миллат ўзининг ўтмишини улуғлаб, бошқаларникини камситиб ёритишини, бунинг ҳисобига ер юзида давомли фитналарга, халқлар бир-бирини ёмон кўришига, бир-бирига шубҳа билан қарашига, вақти-вақти билан қирғинбарот урушларга, Одам боласи бир-бирини аямай-ачинмай ўлдиришларига сабабчи бўлишини мулоҳаза қилсам, ҳафсалаларим пир бўлиб кетади.
"Эй Одам боласи! Кўзингни оч! Сен биттасан, бир бутунсан, бир отанинг, бир онанинг боласисан. Тарихинг бир, илдизинг бир. Нимани талашасан?! Тўхта!" дегим келади.
Фойдаси йўқлигини, қўлимдан ҳеч нарса келмаслигини англаб, чорасиз қоламан.
Биз инсонларни бир отадан ва бир онадан яратиб, сўнгра турли миллат ва турли қабила этиб қўйишдан кўзланган илоҳий мақсад ўзора урушиш эмас, бир-биримиз билан топишиб, ўзора аҳил-иноқ бўлиш эди-ку!
Демак, то тарих умумлаштирувчи, бирлаштирувчи кўзқараш билан битилмас экан...
Аммо бўладими шунақаси?