Orif Tolib

Qulay klaviatura terilmasi izlaganlar uchun

Oʻzgarishli alifbodagi ş, ç, ö, ğ harflarini qanday teramiz degan savollar koʻp berilgan edi. Aslida bu – juda tez hal qilsa boʻladigan muammo. Kanalimiz obunachisi oʻzgarishli lotin alifbosiga moʻljallangan maxsus terilma ishlab chiqib, kiritish.uz saytiga joylabdi.

Terilma ochiq manbali (open source) ekan, kodidan foydalanmoqchi boʻlganlar bemalol GitHubʼdan yuklab olishlari ham mumkin.

Yaxshi tomoni, terilma turli operatsion tizimlar uchun ishlab chiqilgan. Undan Android telefonda ham, makbukda ham, Windows yoki Linuxʼda ishlaydigan qurilmalarda ham foydalana olasiz.

👉 Yuklab olish: https://kiritish.uz

@oriftolib | Sahifalarimiz

“Ins-jins”ning siri

Ins-jins deganda jinlar yoki jin-ajinalarni tushunamiz. Jinsning erkak-ayollikka, yaʼni genderga aloqasi yoʻq. Jins soʻzi jin soʻzining oʻzgargan shakli. U oʻzidan oldingi ins taʼsirida shunday oʻzgarib qolgan.

Jinsning siri ochildi. Lekin ins nima? U oʻzimiz bilgan inson soʻzining ins qismi. Arabchada odamlar, odamzod degan maʼnoni anglatadi. Inson ana shu odamlar jamoasining bir vakilidir. Bu soʻzning oʻzakdoshi nos ham tilimizda bor. Yoʻq, u tamaki emas. Maʼnosi – odamlar degani. Bu soʻz Navoiy asarlarida uchraydi, bugun esa bitta xitobda yashab qolgan. Qadimda jarchilar “Ayyuhannos!”, yaʼni ey insonlar deb jar solgan, odamlarni shunday chaqirib, eʼtiborlarini tortgan. Biz bugun baqiriq-chaqiriq, dod-faryod bilan hamma yoqni boshga koʻtarishni ayyuhannos solish deb ataymiz.

Xullasi kalom: ins-jins degani aslida insonlar va jinlar maʼnosini beradi. Lekin bugun insonlar maʼnosi yoʻqolgan.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Italiyaliklar nega Myunxenni “Monako” deydi?

Italiyalik sayyoh Germaniyaning mashhur Myunxen shahri haqida gapirib, “Monako”ni tilga olsa, hayron boʻlmang: italyanlar bu shaharni Monaco di Baviera, yaʼni Bavariya Monakosi deb ataydi.

Gap shundaki, 1158-yilga oid hujjatda hozirgi Myunxen joylashgan hudud forum apud Munichen – rohiblar huzuridagi bozor deb qayd etilgan. Shahar nomi shu munih, yaʼni rohib soʻzidan paydo boʻlgan. Italyanchada rohib monaco deyiladi, shu bois italyanlar nemis nomini tarjima qilib olgan.

Mitti davlat Monako nomida ham xuddi shu ildiz yashaydi: yunoncha monos – yakka, monachos esa tanholikda ibodat qiluvchi rohib.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Dasturxondagi noz erkalanmaydi

Toʻylarda davraboshilar “Oldilaringga qoʻyilgan noz-neʼmatlardan bemalol totinib oʻtiringlar” deydi. Neʼmat nimaligini bilamiz, lekin noz-chi? Noz deganda odatda ishva, karashma, erkalik tushunamiz. Taom ham bizga noz qiladimi?

Javobni soʻzning vatani – fors tilidan topamiz: “Lugʻatnomayi Dehxudo”da noz soʻzining birinchi maʼnosi neʼmat, farovonlik, osoyishtalik deb berilgan. Fors sheʼriyatida bu ikki soʻz X asrdayoq yonma-yon yurgan, Rudakiy ularni hatto teskari tartibda – neʼmat-u noz shaklida ishlatgan.

Demak, noz-neʼmat huzur va rohat beradigan neʼmat degani. Menimcha, noz uyqu iborasidagi noz ham dastlab osoyishtalik va rohat maʼnosini bergan, istigʻno va erkalik maʼnosi keyinroq yuzaga kelgan.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Kulbalardan “qurilgan” Venesuela

1499-yilning yozida ispan dengizchisi Alonso de Oxeda boshchiligidagi ekspeditsiya Janubiy Amerikaning shimoliy sohillariga yetib kelgan edi. Marakaybo koʻlida suv ustiga qoziqlar qoqib qurilgan uylar va ularni bogʻlovchi koʻpriklardan iborat qishloqni koʻrgan dengizchilar Yevropadagi Venetsiyani eslagan.

Shu bois bu joylarga Venesuela, yaʼni Kichik Venetsiya deb nom berilgan. Oʻsha davr mualliflaridan biri bu nomni mahalliy aholining oʻz atamasi deb yozgan, biroq koʻpchilik manbalar Kichik Venetsiya talqinini qoʻllaydi. Nomning onasi – Venetsiya esa qadimda shu yerlarda yashagan veneti, yaʼni venetlar qabilasidan ism olgan.

Bir soʻz bilan aytganda, butun boshli davlat oʻz nomi uchun koʻl boʻyidagi qoziqli kulbalardan qarzdor.

👉 Toʻliq oʻqish

@oriftolib | Sahifalarimiz

Dushga boshliq boʻlmang

Dush qabul qilish iborasiga bot-bot duch kelamiz. Bu – ruscha принять душ atamasining soʻzma-soʻz tarjimasi, yaʼni kalka.

Oʻzbek tilida qabul qilmoq huzuriga kelganni kutib olishdir: hokim fuqarolarni, shifokor bemorlarni qabul qiladi. Dushning esa qabul kunlari yoʻq, bizning qabulimizni kutib turgani ham yoʻq. Aksincha, biz uning ostiga oʻzimiz boramiz.

Tabiiy ifoda:

✅ dushga tushdim, dush qildim, dushda choʻmildim, dushda yuvindim

❌ dush qabul qildim

@oriftolib | Sahifalarimiz

“Noz-neʼmat”: ovqatda noz boʻladimi, nega bunday deymiz?

“Ob-havo”, “noz-neʼmat”, “qoʻni-qoʻshni” kabi soʻzlarni tez-tez ishlatamiz, ularga kunda-kunora duch kelamiz. Lekin bu soʻzlarning birinchi qismi nima maʼno bildirishiga eʼtibor bermaymiz.

Yangi maqolamda kundalik hayotda tez-tez qoʻllanadigan juft soʻzlarning birinchi qismidagi unutilgan va yashirin maʼnolar haqida hikoya qildim.

▫️ “Ins-jins”ning siri

▫️ Saʼy-harakat qanday harakat?

▫️ “Xatti-harakat”ning “xatti”si nima?

▫️ Ob-tobidagi ob-havo

▫️ Dasturxondagi noz erkalanmaydi

▫️ Qoʻshnisi bor, qoʻnisi yoʻq

▫️ Oʻqlovi yoʻq uvali

Toʻliq oʻqish:
👉 https://daryo.uz/p/717832

@oriftolib | Sahifalarimiz

4-11-sinf o‘quvchilari uchun 616 million so‘mlik grant tanlovi e’lon qilindi

Sergelida joylashgan "Turkiston" xususiy maktabi 2026-2027-o‘quv yili uchun 50% lik grant tanlovini ochiq deb e’lon qiladi.

Imtihon haqida qisqacha:
➖ Fanlar: Matematika (15 ta), Ingliz tili (15 ta) va Mantiq (10 ta) — jami 40 ta test.
➖ Shakli: Oflayn (maktab hududida).
➖ Imtihon kuni: 2026-yil 9-avgust.

Qanday qatnashish mumkin?

Grantda ishtirok etish uchun 8-avgustga qadar maxsus telegram bot orqali ro‘yxatdan o‘tish lozim.

📲 Maxsus telegram bot: https://t.me/turkistongranti_bot

Grant haqidagi muhim ma'lumotlarni telegram kanalimizda kuzatib boring: https://t.me/Turkistan_School

Iksmi yoki eks?

Matematikadagi x belgisini eks tarzida talaffuz etish uchrab turadi. Talaffuzdagi xato baʼzan yozuvga ham koʻchib oʻtishi mumkin. Belgi nomining toʻgʻrisi – iks.

Iks soʻzi oʻzbek tilida ikki xil maʼnoni anglatadi:

1️⃣ Lotin alifbosida oxiridan uchinchi harf – x ning nomi.

2️⃣ Matematikada: shu harf bilan ifodalangan nomaʼlum miqdor.

Iks soʻzi matematikadan boshqa ham ishlatiladi. Masalan, fizikada rentgen nurlari iks nurlar deb ham ataladi.

Iks soʻzining qiziq tarixi bor.
Nomaʼlum miqdorni harf bilan ifodalashni Sharq matematik olimlari, xususan, Al-Xorazmiy fanga olib kirgan. Ular buni arabcha shay (شيء) – narsa, buyum soʻzining bosh harfi – shin (ش) bilan ifodalaganlar.

tilidagi matematik asarlar Ispaniyaga yetib borgach, tarjimonlar arabcha shin (sh) harfini oʻsha davrdagi qadimgi ispan tilida sh tovushini beruvchi x harfiga oʻgirganlar. Keyinchalik bu asarlar ispanchadan Yevropaning boshqa tillariga tarjima qilingach, lotincha x belgisi oʻzgarishsiz qolgan. Fanda bu belgining aynan noma'lum miqdor sifatida mutlaq ommalashishi esa fransuz matematigi Rene Dekart nomi bilan bogʻliq. U 1637-yilda yozgan asarida nomaʼlum miqdorlar uchun alifbo oxiridagi x, y, z harflarini ishlatishni qoida sifatida kiritgan.

Bu harf ingliz tilida eks deb ataladi. Lekin oʻzbekchada matematika va boshqa fanlarda lotincha harf nomi – iks qoʻllanadi. Amaldagi oʻzbek lotin alifbosida esa bu harf xa deb nomlangan.

X belgisi rim raqami sifatida 10 sonini anglatadi.

| https://taplink.cc/oriftolib

Nihoyat, Grant imtihoniga qabul ochildi! 😍

Har yili yuzlab iqtidorli o‘quvchilar aynan shu kunni kutadi. Va siz ham bu kunni intiqlik bilan kutgansiz aniq.

❤️ Sodiq school uchun iqtidorlarni kashf qilish, qo‘llab-quvvatlash asosiy missiya. Shu kungacha iqtidorli o‘quvchilar ta’limiga 14 milliard so’mdan ortiq grant mablag‘i yo‘naltirdik.

Endi navbat sizniki…

Bu grant imtihonimiz 9, 10 yoki 11-sinflar uchun. 12-avgust kuni, soat 10:00 da https://share.google/NKSR4ft6x84Ubufoy bo’lib o’tadi.

Imtihonda qatnashish uchun ro‘yxatdan o‘ting.
Ro‘yxatdan o‘tish: https://forms.gle/s13JF7ixxv8JBhyh8

👉🏻 Grant imtihoni tafsilotlari: https://docs.google.com/document/d/1CkENHkpB9cFirRhaSF-gd3RTebP08siYKAVh3Vgj4ls/edit?usp=sharing

⬇️Iqtidorli do‘stingiz yoki tanishingiz bormi? Bu imkoniyat haqida unga ham xabar bering.

🚀 Sodiq School — biz ilmga sodiqmiz, biz sizga sodiqmiz!

Bog’lanish uchun: ☎️ 788888080

Bizni tarmoqlarda kuzatib boring
https://t.me/sodiq_school | https://www.instagram.com/sodiqschool.uz?igsh=MTNkeG9ld3dwMWx4cw== | https://www.facebook.com/sodiq.school | https://www.youtube.com/channel/UCjB2_6KXyzQpTkaTY3_qBkA

Sharlatan aslida kim?

Oʻzini zoʻr mutaxassis qilib koʻrsatadigan firibgarlarni sharlatan deymiz. Bu atamaning tarixi juda qiziq. U italyancha ikkita soʻzning birlashishidan paydo boʻlgan: ciarlare – valdirash va cerretano – Cherreto qishlogʻi odami.

Dastlab bu soʻz haqorat sanalmagan. Qadimda Cherreto qishlogʻidan chiqqan sayyor tabiblar koʻchama-koʻcha yurib, turli giyohlarni baland ovozda maqtab pullagan. Davolashdan koʻproq gapirishgani sababli xalq ularni ciarlatano deb atay boshlagan. Ular davolashni emas, ishonarli gapirishni qoyillatishar edi.

Vaqt oʻtishi bilan soʻzning maʼnosi kengaydi. Endi u bilimi boʻlmasa ham, chiroyli vaʼdalar bilan oʻzini ustadek koʻrsatuvchi har qanday soxta mutaxassisni anglatadi.

Bu soʻzning kechmishi soʻzining kechmishiga oʻxshaydi, lekin farqli tomoni bor: sharlatan salbiylashgan.

Soʻzning evrilishi qiziq tuyuldimi?

🔥 – kutilmagan va qiziqarli tarix 
🤔 – etimologiyasini endi bilib oldim

| https://taplink.cc/oriftolib

Tugul: vergul kerakmi yoki yoʻq?

Tugul yuklamasi u yoqda tursin, nafaqat maʼnolarini beradi. Xoʻsh, u ishtirok etgan gaplarda vergul ishlatish kerakmi?

Javobi oddiy: ha, “tugul” soʻzidan keyin vergul qoʻyish kerak. bu yordamchi soʻz oʻzidan oldingi soʻzga bogʻlanib, oʻzidan keyingi fikrni ajratib koʻrsatadi.

Misollarda koʻrib chiqamiz:

❌ Sendan molim tugul jonimni ham ayamayman.

✅ Sendan molim tugul, jonimni ham ayamayman.

Bu yerda mol va jon sanalyapti. Uning orasida boʻlishi kerak. Qiyoslang:

✅ Sendan molimnigina emas, jonimni ham ayamayman.

Siz bunday oʻrinlarda vergul ishlatasizmi?

🔥 – doim vergul ishlataman 
✍️  – baʼzan ikkilanaman

| https://taplink.cc/oriftolib

Ismlar birga kelganda tire qoʻyamizmi yoki defis?

Fizika qonunlari yoki tarixiy paktlar nomida ikkita familiya yonma-yon keladigan holatlar bor. Bunday oʻrinlarda chiziqcha (defis) va tire mutlaqo boshqa-boshqa maʼnolarni anglatadi.

Agar qonun yoki kelishuv ikkita alohida shaxslarga oid boʻlsa, familiyalar orasiga doim qoʻyiladi. Uning ikki tomonida boʻshliq qoldirilishi shart:

❌ Mendeleyev-Klapeyron tenglamasi, Molotov-Ribbentrop pakti

✅ Mendeleyev – Klapeyron tenglamasi, Molotov – Ribbentrop pakti

Agar shaxs bitta boʻlib, uning familiyasi ikki qismdan iborat qoʻsh familiya boʻlsa, oʻrtaga qoʻyiladi va boʻshliq tashlanmaydi.

✅ Gey-Lyussak qonuni, Saltikov-Shedrin asarlari

Agar Mendeleyev-Klapeyron shaklida defis bilan yozilsa, u bitta shaxsni bildirib qoladi. Bu esa ilmiy va faktik xatodir.

Siz familiyalarni yozishda bunga eʼtibor berarmidingiz?

🔥 – bilardim, doim eʼtibor beraman 
😎 – defis va tire maʼnoni bunday oʻzgartirishini endi bildim

| https://taplink.cc/oriftolib

📌 31-iyul (ertaga) | 21:00 | Maxsus kanal orqali jonli bepul dars

Bu darsda bilib olasiz:
📱 Nega bola telefonga bog‘lanib qoladi?
🧠 Uni majburlamasdan qanday ajratish mumkin?
📚 O‘qishga qiziqishni qanday qayta uyg‘otish mumkin?
🏫 Turkiston maktabining yangi o’quv yili uchun yangiliklari

Jonli bepul darsga qo'shilish havolasi 👇🏻

https://t.me/+F3y8LvaF3-w0NThi
https://t.me/+F3y8LvaF3-w0NThi
https://t.me/+F3y8LvaF3-w0NThi

Kitobiy gapiraman deb xatoga yoʻl qoʻymayapsizmi?

Baʼzan “chiroyli” va “jiddiy” soʻzlarni ishlatishga urinamiz-u, ularni oʻrinsiz qoʻllab buzib qoʻyamiz.

Keling, buni amaliy misolda koʻrib chiqamiz:

❌ Mening nutqim 3 ta qismni tashkil etadi.

✅ Mening nutqim 3 ta qismdan iborat.

Tashkil etmoq feʼli butunning bir qismiga nisbatan ishlatiladi. Masalan: Suv sharining 70 foizini tashkil etadi. Ammo butun bir narsa oʻzining ichki tuzilishini tashkil eta olmaydi, u qismlardan iborat boʻladi.

Soʻzlar ham odamlardek gap: kim bilandir chiqishadi, kim bilandir yoʻq. Ularning oʻziga xos tabiatini bilmay qoʻllash fikrimizning taʼsirini tushiradi, mantiqiy nomutanosiblikni keltirib chiqaradi.

👇 Siz ham shu soʻzlarni gohida adashtirib turarmidingiz?

😎 – Yoʻq, doim toʻgʻri ishlataman.

😢 – Xato ishlatgan paytlarim boʻlgan ekan.

| https://taplink.cc/oriftolib

Nega sigir “nazar tashlamaydi”?

Soʻzlarning lugʻaviy maʼnosidan tashqari yashirin hissiy boʻyogʻi ham boʻladi. Masalan, kulmoq – betaraf, tabassum qilmoq – ijobiy, tirjaymoq – salbiy.

Buni his qilmaslik xatolarga sabab boʻladi. Taniqli tilshunos Ergash Qilichev gazetadan shunday jumlani misol keltiradi:

“Sigir boshini koʻtarib, atrofga nazar tashlaganicha tillarini yalardi”.

Bir qarashda oddiy gapdek tuyuladi, ammo bu qisqa jumlada ikkita qoʻpol xato bor:

1️⃣ . Nazar tashlash ongli mavjudot – insonga xos. Hayvon shunchaki qaraydi.

2️⃣ . Jumlada sigirning tillarini yalashi aytilgan. Birinchidan, hayvonda til bitta boʻladi (koʻplikda emas). Ikkinchidan, til bu harakatning obyekti emas, vositasidir. Jonivor oʻz tilini emas, tili bilan tumshugʻini yoki lablarini yalaydi.

Soʻzlarning nozik tabiatini va matn mantigʻini his qilish bizni ana shunday kulgili holatlardan asraydi.

🤔 – Men uchun foydali boʻldi.

✍️ – Bilib oldim, eslab qolaman.

| https://taplink.cc/oriftolib